30 روز 30 پیام پیام بیست و هفتم: " سختی و آسانی"
76 بازدید
تاریخ ارائه : 7/31/2013 12:02:00 PM
موضوع: الهیات و معارف اسلامی

پيام بيست و هفتم: " سختي و آساني"

دعاى روز بيست و هفتم ماه مبارک رمضان

اللهمّ ارْزُقْني فيهِ فَضْلَ لَيْلَةِ القَدْرِ وصَيّرْ أموري فيهِ من العُسْرِ الى اليُسْرِ واقْبَلْ مَعاذيري وحُطّ عنّي الذّنب والوِزْرِ يا رؤوفاً بِعبادِهِ الصّالِحين .

" خدايا روزى کن مرا در آن فضيلت شب قدر را و بگردان در آن کار هاى مرا از سختى به آسانى و بپذير عذر هايم و بريز از من گناه و بار گران را اى مهربان به بندگان شايسته خويش . "

قرآن کريم براي بيان تلازم سختي و آسايش ميفرمايد: «فان مع العسر يسرا* ان مع العسر يسرا؛ پس حتما با سختي آساني است. حتما با سختي آسايشي قرين است» (انشراح/ 5و6). قرآن نمي فرمايد که بعد از سختي آسانيي است؛ تعبير قرآن اين است که با سختي، آساني است؛ يعني آساني در شکم سختي نهان است و همراه آن مي باشد و به قول مولوي (ضد اندر ضد پنهان مندرج): زندگي در مردن و در محنت است *** آب حيوان در درون ظلمت است /

اينجا نکته لطيفي است که فهم آن به نقل تمام آيات سوره انشراح بستگي دارد: «بسم الله الرحمن الرحيم* الم نشرح لک صدرک* و وضعنا عنک وزرک* الذي انقض ظهرک* و رفعنا لک ذکرک* فان مع العسر يسرا* ان مع العسر يسرا* فاذا فرغت فانصب و الي ربک فارغب؛ بنام خداوند بخشنده مهربان، آيا به تو سعه صدر نداديم؟ باري که پشت تو را خم کرده بود از پشتت برگرفتيم. آوازه ات را بلند ساختيم. پس حتما با سختي آسايشي همراه است. حتما با سختي آسايشي قرين است. پس زماني که آسوده شدي به کوشش بپرداز و به سوي پروردگار خويشتن متوجه شو».

روي سخن با شخص پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم است. اين سوره خاص آن حضرت است. اين سوره با لحني پر از عطوفت، خاص شريف پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم را که گويي از ناملايمات آزرده گشته بود نوازش مي دهد. گوشزد مي کند که چگونه خدا بار سنگين وي را از دوشش برداشته و سختيش را مبدل به آساني کرده است. آنگاه به شيوه علوم تجربي از يک جريان واقع شده و مشهود استنتاج کرده و مي گويد: پس با سختي آسايشي است؛ يعني از اين که در گذشته باري بر دوش تو بود و ما آن را برداشتيم و نامت را بلند ساختيم و به تو بردباري و قدرت تحمل داديم، چنين نتيجه بگير که حتما با هر سختي آسانيي هست. پس براي تثبيت نتيجه و اطمينان دادن به قطعي بودن آن تکرار مي کند که آري با سختي آساني است.

نکته جالب اينست که بعد از نتيجه گرفتن اين فرمول کلي، خط مشي آينده را نيز بر همين اساس تعيين مي فرمايد و مي گويد: پس وقتي که فراغت يافتي به کوشش بپرداز؛ يعني چون آساني در شکم تعب و رنج قرار داده شده است، پس هر وقت فراغت يافتي خود را مجددا به زحمت بينداز و کوشش را از سر بگير. اين خصوصيت مربوط به موجودات زنده بالاخص انسان است که سختيها و گرفتاريها مقدمه کمال ها و پيشرفت ها است. ضربه ها جمادات را نابود مي سازد و از قدرت آنان مي کاهد ولي موجودات زنده را تحريک مي کند و نيرومند مي سازد (بس زيادتها که اندر نقصها است). مصيبتها و شدائد براي تکامل بشر ضرورت دارند. اگر محنت ها و رنجها نباشند بشر تباه مي گردد. قرآن کريم مي فرمايد: «لقد خلقنا الانسان في کبد؛ همانا انسان را در سختي آفريديم» (بلد/4). آدمي بايد مشقتها را تحمل کند و سختيها بکشد تا هستي لايق خود را بيابد. تضاد و کشمکش شلاق تکامل است. موجودات زنده با اين شلاق راه خود را به سوي کمال مي پيمايند. اين قانون در جهان نباتات، حيوانات و بالاخص انسان صادق است.

هگل، فيلسوف معروف آلماني قرن نوزدهم سخني دارد که از اين نظر قابل توجه است. مي گويد: " نزاع و شر، امور منفي ناشي از خيال نيستند، بلکه امور کاملا واقعي هستند و در نظر حکمت، پله هاي خير و تکامل مي باشند. تنازع، قانون پيشرفت است. صفات و سجايا در معرکه هرج و مرج و اغتشاش عالم، تکميل و تکوين مي شوند و شخص فقط از راه رنج و مسؤوليت و اضطرار به اوج علو خود مي رسد. رنج هم امري معقول است و علامت حيات و محرک اصلاح مي باشد. شهوات نيز در بين امور معقول براي خود جايي دارند، هيچ امر بزرگي بدون شهوت به کمال خود نرسيده است و حتي جاه طلبي ها و خود خواهيهاي ناپلئون بدون اراده او به پيشرفت اقوام کمک کرده است. زندگي براي سعادت (آرامش و رضايت حاصل از آن) نيست، بلکه براي تکامل است. تاريخ جهان، صحنه سعادت و خوشبختي نيست، دوره هاي خوشبختي صفحات بي روح آن را تشکيل مي دهد، زيرا اين دوره ها ادوار توافق بوده اند و چنين رضايت و خرسندي گرانبار، سزاوار يک مرد نيست. تاريخ در ادواري درست شده است که تناقضات عالم واقع به وسيله پيشرفت و تکامل حل شده است ".

منظور از “من العسر الي اليسر” “از سختي به سوي آسايش و راحتي” مي تواند همان وعده خداوند باشد که دوبار در يک سوره مکرر مي فرمايد: “ان مع العسر يسرا” يعني “به درستي که همراه هر سختي آساني مي باشد” يعني انسان هنگامي که سختي بر کار او باشد به حتم در کنار آن آسايش و راحتي خواهد داشت و منظور از راحت بودن عسر و سختي کار شايد صبري باشد که خداوند در تحمل آن کار به انسان مي دهد تا به آن راحتي و آسايش دست يابد، چرا که خداوند نيز براي بندگانش سختي نمي خواهد بلکه آسايش و راحتي را براي آنان مي خواهد چنانچه در قرآن مي فرمايد: “يريد الله بکم يسرو لا يريدبکم العسر” يعني “خداوند براي شما آساني و آسايش مي خواهد و براي شما سختي و مشقت نمي خواهد” چرا که خداوند به انسانها به خاطر ضعيف بودنشان در خلقت تخفيف دهد چنانچه مي فرمايد: “يريدالله ان يخفف عنکم و خلق الانسان ضعيفا” يعني “خداوند مي خواهد بر شما آسان گيرد”