مسجد در احادیث و روایات
45 بازدید
تاریخ ارائه : 8/3/2013 1:45:00 PM
موضوع: الهیات و معارف اسلامی

در جوامع روایی شیعه و سنّی، احادیث و روایات زیادی درباه ی عظمت جایگاه مسجد و همچنین فضیلت نماز و عبادت در مسجد و تکریم اهل مسجد وارد شده است، که در این قسمت تعدادی از آن ها را گزینش کرده و ذکر می کنیم .

2-1) جایگاه مسجد

پیامبر اكرم (صلّى‏ الله ‏علیه ‏و ‏آله ) در حدیثى قدسى مى‏فرماید: « قالَ اللّهُ‏ تَبارَك و تَعالَى : إنّ بُیُوتِى فِى الاَرضِ المَساجِدُ، تُضِیى‏ءُ لِأهلِ السَّمَاءِ كَمَا تُضِیى‏ءُ النُّجُومُ لِأهلِ الأََرضِ. اَلاَ طُوبَى لِمَن كانَتِ المَساجِدُ بُیوتَهُ. اَلاَ طُوبَى لِعَبدٍ تَوَضَّأَ فِى بَیتِهِ ثُمَ زارَنِى فِى بَیتِى. اَلاَ إنَّ عَلَى المُزَوِّرِ كِرامَة الزَائِرِ. اَلاَ بَشِّر المَشَائِینَ فِى الظُّلُمَاتِ اِلَى المَساجِدِ بِالنُّورِ السَّاطِعِ یَومَ القِیَامَةِ ».[1]

خداوند متعال مى‏فرماید :« خانه‏ هاى من در زمین، همان مساجد است كه براى اهل آسمان مى‏ درخشند، آن‏گونه كه ستارگان براى اهل زمین مى ‏درخشند. خوشا به حال آنان كه مساجد را خانه ی خویش قرار داده‏اند. خوشا به حال بنده‏اى كه در خانه خویش وضو مى‏گیرد، آنگاه مرا در خانه ‏ام زیارت مى‏كند. آگاه باشید كه برزیارت شونده لازم است كه زائرخویش را بزرگ شمرده و به وى احسان نماید . كسانى را كه در دل تاریكى شب به سوى مسجد ها؛ گام بر مى‏دارند، به نورى درخشان در روز قیامت بشارت دهید ».

در روایات دیگری از پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) در مورد مسجد آمده است :

« اَلْمَسَاجِدُ بُيُوتُ الْمُتَّقِينَ وَ مَنْ كَانَتِ الْمَسَاجِدُ بَيْتَهُ ضَمِنَ اللَّهُ لَهُ بِالرَّوْحِ وَ الرَّاحَةِ وَ الْجَوَازِ عَلَى الصِّرَاطِ ».[2]

« مساجد خانه انسان هاي متّقي است و خداوند متعال رحمت و راحت و عبور بر صراط را براي آن

« اِنَّ الًمُؤمِنَ مَجلِسُهُ مَسجِدُهُ ».[3] « همانا مجلس مؤمن، مسجد است ».

« يَا أبَاذَرُ! إِنَّ اللََّهَ‏َ تَعَالَى يُعطِيكَ مَا دُمتَ جَالِساً فِي المَسجِدِ بِكُلِّ نَفَسٍ تَنَفَّستَ دَرَجَةً فِي الجَنَّةِ، وَ تُصَلِّي عَلَيكَ المَلاَئِكَةُ وَ تُكتَبُ لَكَ بِكُلِّ نَفَسٍ تَنَفَّستَ فِيهِ ‏عَشرُ حَسَناتٍ وَ تُمحِى عَنكَ عَشرُ سَيِّئَاتٍ ».[4]

« اى ابوذر! تا زمانى كه در مسجد نشسته‏اى خداوند متعال به تعداد هر نفسى كه مى‏ كشى، يك درجه در بهشت به تو مى‏دهد و فرشتگان بر تو درود مى ‏فرستند و براى هر نفسى كه در مسجد مى ‏كشى ده حسنه برايت نوشته مى‏شود و ده گناه از تو پاك مى‏گردد ».

«وقد سَألَهُ أبوذَرٍّ عن كَيفيهِ عِمارَةِ المَساجِدِ: لا تُرفَعُ فيهاالأصواتُ ، ولا يُخاضُ فيها بالباطِلِ ،ولا يُشتَرى فيها ولا يُباعُ ، واترُكِ اللَّغوَ ما دُمتَ فيها ،فإن لَم ‏تَفْعَل ‏فلا تَلُومَنَ‏ يَومَ القِيامَةِ إلاّ نَفسَكَ».[5]

« پیامبر ( صلّی الله علیه و آله ) در پاسخ به سؤال ابوذر از چگونگى آباد كردن مساجد : ( به اين‏ گونه که ) در آن ها صداها بلند نشود، به سخنان و كارهاى نادرست و بيهوده پرداخته نشود، در آن ها خريد و فروش صورت نگيرد و تا زمانى كه در مسجد هستى از كارهاى لغو و بيهوده دست‏ بكش. اگر چنين نكنى، در روز قيامت‏ نبايد كسى جز خودت را ملامت كنى ».

رسول اكرم ( صلّی الله علیه و آله ) فرمود :« در تورات نوشته شده كه خانه ي من بر روي زمين مساجد است. خوش به حال كسي كه درمنزلش تطهير كندو سپس براي زيارتم وارد خانه ي من شود. صاحب خانه اكرام كند ميهمان را ».[6]

همچنین درروایت دیگری قطب راوندی از رسول خدا ( صلّی الله علیه وآله ) روایت کرده که ایشان فرمود :« کسی که خداوند متعال را دوست بدارد، بایستی من را نیز دوست بدارد و هرکه به من محبّت ورزد، باید نسبت به خاندان من نیز محبّت بورزد. من در میان شما دو چیز گرانقدر یعنی کتاب خدا و خاندانم را به جای گذاشتم. هرکس عترتم را دوست داشته باشد، باید قرآن را نیز دوست داشته باشد و دوستدار قرآن، باید دوستدار مساجد هم باشد. چراکه مساجد، محضر وخانه های خداوند است که خود فرمان برپایی آن ها را داده و آن ها را مبارک گردانیده است. مسجد ها، فرخنده و اهل آن نیز فرخنده هستند. مساجد و اهل آن، هردو آراسته و محفوظند. اهل مسجد هنوز درحال نماز هستند که خداوند، حوائج آن ها را رفع می نماید. آن ها در مسجدند و خداوند پشتیبان و یاور آن هاست ».[7]

امام علی ( علیه السّلام ) می فرماید :« اَلجَلسَةُ فِی الجَامِعِ خَیرٌ لِی مِنَ الجَلسَةِ فِی الجَنَّةِ لِأَََنَّ الجَنَّةَ فِیهَا رِضَا نَفسِی وَ الجَامِعُ فِیهَا رِضَا رَبِّی ».[8]

« نشستن در ( مسجد ) جامع برای من، از نشستن در بهشت برتر است. زیرا نشستن در بهشت، رضایت نفس مرا به دنبال دارد؛ درحالی که نشستن در مسجد، مایه رضایت و خشنودی پروردگارم می باشد ».

امام صادق ( علیه السّلام ) می فرماید :« هر كس براي عبادت خدا وارد مسجد شود، خداوند او را از زائران خود قرار مي دهد. پس بسيار به مسجد برويد تا بيش تر زائر خدا شويد ».[9]

حضرت على ( علیه‏السّلام ) مى‏فرماید :« مَن اِختَلَفَ اِلَى الًمَسجِدِ اَصَابَ اِحدَى الثَّمَانِ: اَخاً مُستَفَاداً فِى اللّهِ‏ اَوعِلماً مُستَطرَفاً اَو آیَةً مُحكَمَة اَو رَحمَةً مُنتَظِرةً اَو كَلِمَةً تَرُدُّهُ عَن رِدىً اَو یَسمَعُ كَلِمَةً تَدُلّهُ عَلَى هُدًى اَو یَترُكُ ذَنباً خَشیَةً اَو حَیاءً ».[10]

« هر كس به مسجد رفت و آمد كند، به یكى از این هشت چیز دست یابد : برادر دینى سودمند یا دانشى جدید یا آیتى محكم و استوار یا رحمتى منتظره یا سخنى كه او را از هلاكت برهاند یا شنیدن جمله ‏اى كه او را به راه راست هدایت كند یا آن كه گناهى را از ترس یا شرم ترك گوید ».

2-2) رفتار ما در مساجد

پيامبر اكرم ( صلّی الله علیه و آله ) به اباذر فرمود :« اي اباذر! صدايت در مسجد بلند نباشد ( سخن بيهوده نگو ) مسجد را محلّ خريد و فروش قرار ندهيد و ازگفتن سخن باطل درمسجد بپرهيزيد».[11]

امام صادق ( علیه ‏السّلام ) طى حدیثى طولانى، آداب مراقبت در مسجدرا این‏گونه بیان مى‏فرماید: « هر گاه به درِ مسجد رسیدى، بدان كه تو به آستان خانه ی پادشاهى بزرگ و پرشكوه آمده‏اى كه جز پاكان بربساط او قدم نگذارند واجازه نشستن درمجلس او جز به صدّیقان داده نشود، وانگهى تو بربساط چاكرى و خدمتگزارى پادشاه قدم گذاشته‏اى. پس اگراز هیبت و شكوه پادشاه غافل مانى، خطر بزرگی تو را تهدید مى‏كند، خواه به عدالت و یا با فضل و كرمش، مى‏تواند .

در پیشگاه او به ناتوانى و تقصیر و درویشى خود اعتراف كن؛ زیرا كه تو براى پرستش و همدمى با او آمده‏اى. رازهایت را با او در میان نِه و بدان كه اسرار درون خلایق، همگى یا آشكارشان بر او پوشیده نیست. در برابر او همچون درویش ‏ترین بندگان باش و دلت را از هر علقه و دل مشغولى كه حجاب میان تو و پروردگارت شود، خالى كن؛ زیرا كه او جز پاك‏ ترین و خالص‏ترین را نمى‏پذیرد و بنگر كه از كدام دیوان نامت بیرون مى‏آید، اگر حلاوت مناجات با او و لذّت گفتگو با وى را چشیدى و بر اثر رویكرد او به تو و اجابتش، جام رحمت و كرامت او را سر كشیدى، هر آینه لایق چاكرى و خدمتگزارى او شده‏اى، اینك به مسجد درآى كه در امن و امان خواهى بود ».[12]

2-3) مؤمن و الگو بودن انسان های مسجد

علّت اين امر آن است که مسجد اساساً محلّ اجتماع و آمد و شد انسان هاي برگزيده و صالح و تقوا پيشه است و اين مطلب در روايات متعدّدي به صراحت بيان شده است. در حدیثی از رسول اکرم ( صلّی الله علیه و آله ) آمده :

« إِذَا رَأَيْتُمُ الرَّجُلَ يَعْتَادُ الْمَسَاجِدَ فَاشْهَدُوا لَهُ بِالْإِيمَانِ لِأَنَّ اللَّهَ يَقُولُ إِنَّمَا يَعْمُرُ مَساجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ ».[13]

« هنگامي که ديديد مردي بر رفت و آمد به مسجد مداومت مي­کند وي را مؤمن بدانيد زیرا خدا وند متعال مي­فرمايد : تنها آنان که ايمان به خداوند دارند مساجد خدا را آباد مي­کنند ».

امام صادق ( علیه السّلام ) درحدیثی انسان های مسجدی را از برترین و برگزیدگان جامعه معرّفی می کند. ایشان به فضل بن عبد الملک فرمود :« یَا فَضلُ! لایَأتِی المَسجِدَ مِن کُلِّ قَبِیلَةٍ إلّا وَافِدُها وَ مِن کُلِّ أهلِ بَیتٍ إلّا نَجِیبُها. یَا فَضلُ! لاَیَرجِعُ صَاحِبُ المَسجِدِ بِأقَلِّ مِن إِحدَی ثَلاَثِ خِصَالٍ : إِمَّا دُعَاءٌ یَدعُو بِهِ یُدخِلُهُ اللهُ بِهِ الجَنَّةَ وَ إِمَّا دُعَاءٌ یَدعُو بِهِ فَیَصرِفُ اللهُ عَنهُ بِهِ بَلاَءُ الدُّنیَا وَ إِمَّا أَخٌ یَستَفِیدُهُ فِی اللهِ ».[14]

« ای فضل! از هر جمعی تنها آن ها که ( در فضایل ) از همه برترهستند و به منزله الگو برای گروه خویشند، به مسجد می آیند و از اهل هرخانه ای تنها برگزیدگان آن ها به مسجد می آیند. ای فضل ! کسی که با مسجد انس دارد، حدّاقل یکی از توفیقات زیر نصیب او خواهد شد: یا این که موفّق به دعا یی می شود که خداوند به سبب آن، بلای دنیا را از وی دور می کند و یا دعایی می کند که خداوند به برکت آن دعا او را به بهشت می برد و یا این که دوست و برادری پیدا می کند که ازاو در مسیر ( الله ) استفاده می کند ».

2-4) سالم ماندن اهل مسجد از بلاهای آسمانی

زمانی که در صورت ادامه عصيان و سرکشي انسان ها، بر اساس سنّت تغيير ناپذیر الهي عذاب و خشم خداوند نازل مي­شود، اين انسان هاي مسجدي هستند که رحمت حق تعالي شامل حال آن ها شده و از عذاب الهی مصون و محفوظ می مانند. در حديثي از پيامبر ( صلّی الله علیه و آله ) آمده :« إِذَا نَزَلَتِ الْعَاهَاتُ وَ الْآفَاتُ عُوفِيَ أَهْلُ الْمَسَاجِدِ ».[15]

« به هنگام نزول بلا و آفت، اهل مساجد سالم و محفوظ هستند ».

امام صادق ( علیه السّلام ) در حدیثی، مسجد را به عنوان پناهگاهی در بروز حوادث و گرفتاری ها دانسته و فرموده :« مَا یَمنَعُ أَحَدَکُم إذَا دَخَلَ عَلَیهِ غَمٍّ مِن غُمُومِ الدُّنیَا أََن یَتَوَضَّأَ ثُمَّ یَدخُلَ المَسجِدَ فَیَر کَعَ رَکعَتَینِ یَدعُو اللهَ فِیهِمَا أمَّا سَمِعتَ اللهَ یَقُولُ :( وَ استَعِینُوا بِاالصَّبرِ وَ الصَّلَوةِ )».[16]

« آن گاه که در مشکلات زندگی، اندوه یکی از شما را فرا گرفت، چه چیز مانع از آن است که وضو گرفته و در مسجد، دو رکعت نماز به جای آورد و در آن خداوند را بخواند؟ آیا سخن خداوند را نشنیده ایدکه می فرماید :( و از صبر و نماز یاری بجویید )».

همچنین در روایات، مسجد به عنوان پناهگاهی برای اوقات بروز حوادث و وقایع هولناک طبیعی ذکر شده است. امام باقر ( علیه السّلام ) ازنبیّ اکرم ( صلّی الله علیه وآله ) نقل می کند که آن حضرت در مورد خسوف وکسوف فرمود :« إِنَّ الشَّمسَ وَ القَمَرَ آیَتَانِ مِن آیَاتِ اللهِ یَجرِیَانِ بِتَقدِیرِهِ وَ یَنتَهِیَانِ إِلَی أََمرِهِ لاَ یَنکَسِفَانِ لِمَوتِ أحَدٍ وَلاَ لِحَیاةِ أحَدٍ فَإن اِنکَسَفَ أحَدَ هُما فَبادِرُوا إلَی مَسَاجِدِکُم ».[17]

« خورشید و ماه دو آیه از آیات الهی هستند که با تقدیر الهی حرکت می کنند و به سوی فرمان الهی رهسپار می شوند. خسوف وکسوف آن ها به سبب مرگ کسی و زندگی کسی نیست. هنگامی که خسوف و کسوف رخ می دهد، به سوی مساجد خود بشتابید ».

2-5) مسجد ، بازار آخرت و برترین مکان ها در زمین

در برخي از روايات با تعبيري لطيف از مسجد به عنوان بازار آخرت ياد شده؛ يعني همان گونه که بازار محلّ خريد و فروش و مبادله کالا و متاع ­هاي دنيوي است، مسجد نيز محلّ کسب امور معنوي و اسبابي است که درسراي آخرت داراي کاربرد و تأثير مي­باشد. در حديثي ازرسول اکرم ( صلّی الله علیه و آله ) آمده :« اَلمَسَاجِدُ سُوقٌ مِنَ السَّوَاقِ الاَخِرَةِ قَرَاهَا المَغفِرَةُ وَ تُحفَتُهَا الجَنَّةُ ».[18]

« مساجد بازاري از بازارهاي آخرت هستند، از کساني که به آن ها وارد مي­شوند با مغفرت پذيراي مي شود و هديه آن ها بهشت است ».

از سوي ديگر از آنجا که بيش ترين اهتمام انسان مؤمن متوجّه، تهيّه و تأمين اسبابي است که در سراي آخرت بدان نياز دارد، شوق و انس وي به بازار آخرت ( مسجد ) به مراتب بيش تر از علاقه او به بازار هاي دنيا است و در جانب مقابل آن ها که دنيا و حرص و آز بر متاع آن را وجه همّت خويش قرار داده­اند، معمولاً به سود جويي و سود گرايي انس بيش تري دارند. بنابراين طبيعي است که مؤمنان در هنگام رفتن به مساجد سعي کنند بر ديگران پيشي گيرند و به هنگام خروج هم ديرتر از بقیّه مسجدرا ترک گويند. و بر عکس، اهل دنيا زود تر از همه به بازار رفته و دیرتر از همه خارج شوند. در بعضي از روايات از آنان که دررفتن به مسجد شتاب کرده و گوي بسقت را از ديگران مي­برند، به عنوان پرچمدار بهشتيان که در روز قيامت پيش از ديگران به بهشت وارد مي­شوند، نام برده شده است .

« عَن اَبِى ‏جَعفَرِ مُحَمَّدِ بنِ عَلِى البَاقِر ( علیه ‏السّلام ) عَن آبَائِهِ ( علیهم ‏السّلام )، قَال :« قَالَ رَسُولُ اللّه‏ُُُُ ( صلّى‏ الله ‏علیه‏ و ‏آله ) لِجَبرئیلِ: أىُّ البَقَاعِ أحَبُّ إلَى الَلّهِ‏ تَعَالَى؟ قَالَ: اَلمَسَاجِدُ وَأحَبُّ اَهلِهَا اِلَى اللّهِ‏ اَوَّلُهُم دُخُولاً اِلَیهَا وَ آخِرُهُم خُرُوجاً مِنهَا. قَالَ : فَأیُّ البِقَاعِ أبغَضُ إلَی اللهِ تَعَالَی ؟ قَالَ اَلأسوَاقُ وَ أبغَضُ اَهلِهَا إلَیهِ أوَّلُهُم دُخُولاً إلَیهَا وَ آخِرُهُم خُرُوجاً مِنهَا ».[19]

امام باقر ( علیه ‏السّلام ) از پدران خویش و آن ها از رسول خدا ( صلّى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله ) نقل مى ‏كنند :« آن حضرت، از جبرئیل سؤال كرد : كدام مكان ‏ها نزد خداوند محبوب‏تر است؟ جبرئیل عرض كرد : مساجد، و دوست داشتنى‏ ترین اهل مسجد نیز كسى است كه پیش از همه به مسجد داخل و پس از همه از مسجد خارج شود. پیامبر اكرم ( صلّى ‏الله‏ علیه ‏و ‏آله ) فرمود : كدام مكان‏ ها نزد خدا مبغوض‏ترین است؟ جبرئیل عرض كرد : بازارها و مبغوض‏ترین اهل آن نزد خداوند كسى است كه قبل از همه به بازار وارد و پس از همه از آن خارج مى‏شود ».

پیامبر اكرم ( صلّى‏الله‏ علیه‏ و‏ آله ) خطاب به ابوذر مى‏فرماید :« یَا اَباذَرُ! طُوبَى لِأصحَابِ الألْوِیَةِ یَومَ القِیَامَةِ یَحمِلُونَهَا فَیَسبِقُونَ النَّاسُ اِلَى الجَنَّةِ، ألاَ ( وَ ) هُمُ السَّاِبقُونَ اِلَى المَساجِدِ بِالاَسحَارِ وَ غَیرِهَا ».[20]

« اى اباذر! خوشا به حال پرچمداران روز قیامت كه پرچم‏ها را به دوش گرفته و زود تر از دیگران به بهشت وارد مى‏شوند. آن ها همان كسانى هستند كه در سحرگاهان و دیگر اوقات، در رفتن به مسجد بر دیگران پیشى مى‏گیرند ».

2-6) فضایل وآثار رفت و آمد به مسجد

رسول اللّه ( صلّى‏ الله ‏عليه و ‏آله ) می فرماید :« مَن مَشَى إِلَى المَسجِدِ يَطلُبُ فيهِ الجَمَاعَةَ كَانَ لَهُ بِكُلِّ خُطوَةٍ سَبعُونَ ألفَ حَسَنَةٍ وَ يُرفَعُ لَهُ مِنَ الدَّرَجَاتِ مِثلُ ذلِكَ وَ إن مَاتَ وَ هُوَ عَلَى ذلِكَ وَكَّلَ اللّهُ‏ُ بِهِ سَبعِينَ ألفَ مَلَكٍ يَعُودُونَهُ فِي قَبرِهِ وَ يُؤنِسُونَهُ فِي وَحدَتِهِ وَ يَستَغفِرُونَ لَهُ حتّى يُبعَثَ ».[21]

« هر كه بـراى شـركت در نـماز جماعت بـه مسجدى برود ، براى هر قدمى كه بر مى‏دارد هفتاد هزار حسنه منظور شود و به همان اندازه درجاتش بالا رود و اگر در آن حال بميرد، خداوند هفتاد هزار فرشته بگمارد كه تا زمانى كه برانگيخته شود، در قبرش به عيادت او بروند و انيس تنهايى او باشند و برايش آمرزش بطلبند ».

امام صادق ( علیه ‏السّلام ) فرمود :« عَلَیكُم بِاِتیَانِ المَسَاجِدِ، فَاِنَّهَا بُیُوتُ اللَّهِ‏ فِى الاَرضِ، وَ مَن اَتَاهَا مُتَطَهَّراً طَهَّرَهُ اللَّهُ‏ مِن ذُنُوبِهِ وَ كُنت زُوّارِهِ فَأكثَرُوا فِیهَا مِنَ الصَّلاَةِ وَ الدُّعَا ».[22]

« بر شما باد به رفتن مساجد؛ زیرا مساجد خانه ‏هاى خدا در روى زمین هستند. هركس پاك و پاكیزه وارد مسجد شود، خداوند او را از گناهانش پاك گرداند و در زمره زائران خود قلمدادش كند، پس در مساجد نماز و دعا بسیار بگزارید ».

یکی از آثار به جای آوردن نماز در مساجد متعدّد، آن است که این مکان ها در سرای قیامت، به نفع نمازگزار شهادت خواهند داد. امام صادق ( علیه السّلام ) در حدیثی در این مورد می فرماید :

« صَلُّوا مِنَ المَساجِدِ فِی البِقَاعٍ المُختَلِفَةٍ فَإِنَّ کُلَّ بُقعَةٍ تَشهَدُ لِلمُصَلِّی عَلَیهَا یَومَ القِیامَةِ ».[23]

« در جاهای مختلف و متعدّد از مساجد نماز به جای آورید، چون هرگوشه ای از زمین در روز قیامت برای کسی که بر آن نماز گزارده باشد، شهادت می دهد ».

پیامبر اکرم ( صلّی الله علیه و آله ) در مورد رفت وآمد به مساجدی که به دلیل نداشتن نماز گزار در معرض خرابی است می فرماید :« در روز قیامت سه کس ( به خداوند متعال ) شکایت می کنند : قرآن، مسجد و عترت پیامبر ( صلّی الله علیه و آله )؛ قرآن شکایت می کند : پروردگارا! من را تحریف ( تفسیر و تأویل های نادرست ) کردند و پاره پاره نمودند ( به برخی از دستوراتم عمل کردند و برخی را رها نمودند ). مسجد نیز می گوید : خداوندا! من را تعطیل و ضایع نمودند و عترت پیامبر ( صلّی الله علیه و آله ) می گویند: خداوندا! ما راکشتند و طرد نمودند وکنار زدند. آن گاه این سه، آماده مخاصمه با مرتکبین اعمال فوق می شوند. خداوند متعال می فرماید : من خود با این اشخاص مخاصمه می کنم و جزای آن ها را خواهم داد ».[24]

[1] - شیخ محمّد حسن حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ج3، ص484.

[2] - علی بن حسام الدّین متقی، کنز العمّال، ج7، ص659.

[3] - وسائل الشیعه، ج3، ص509.

[4] - بحارالانوار، ج3، ص85.

[5] - محمّد محمّدی ری شهری، منتخب میزان الحکمه، ص266.

[6] - بحارالانوار، ج83، ص383.

[7] - حسین بن محمّد تقی نوری، مستدرک الوسائل، ج3، ص355.

[8] - وسائل الشیعه، ج3، ص482.

[9] - بحارالانوار، ج83، ص384.

[10] - محمّد بن علی ابن بابویه قمی، من لایحضره الفقیه، ج1، ص237.

[11] - بحارالانوار، ج77، ص85.

[12] - وسائل الشیعه، ج3، ص479.

[13] - همان، ج3، ص362.

[14] - همان، ج3، ص477.

[15] - مستدرک الوسائل، ج3، ص361.

[16] - وسائل الشیعه، ج5، ص263.

[17] - همان، ج5، ص148.

[18]- بحارالانوار، ج89، ص4.

[19] - وسائل الشیعه، ج12، ص345.

[20] - مستدرک الوسایل، ج3، ص433.

[21] -بحارالانوار، ج1، ص336.

[22] - وسائل الشیعه، ج1، ص76.

[23] - همان، ج3، ص474.

[24] - همان، ج3، ص484.