سبک زندگی با معیار و ارزشها
53 بازدید
تاریخ ارائه : 8/3/2013 3:28:00 PM
موضوع: تاریخ و سیره

سبک زندگي با معيار و ارزشها

مقدمه:

 سبک زندگي به مسائلي بر مي گردد که متن زندگي انسان را در دنيا شکل مي دهد و مسائلي چون خانواده ، نوع مسکن ، نوع لباس ، آراستگي ، الگو مصرف ، اوقات فراغت ، کسب کار ، رفتار هاي فردي و اجتماعي در محيط هاي مختلف را در برمي گيرد . باور ما اين است که اسلام همه نياز هاي انسان را در نظر دارد و علاوه بر بيان احکام شرعي و معنوي در بحث اخلاقي اسلامي بخصوص در سلوک عملي محورهاي مهم و راهگشايي دارد – درک مفهوم سبک زندگي اسلامي و آسيب شناسي گرايش خانواده هاي اسلامي به سبک زندگي غربي در سايه توجه به سبک زندگي پيامبر عظيم الشأن حضرت محمد مصطفي (ص) و ائمه اطهار تحقق پيدا مي کند . با توجه به فرمايشات پيامبر اسلام (ص) مي توان عقل معاش را مترادف با سبک زندگي دانست ، نقش الگو رفتاري در زندگي آدمي نقش محوري است و ما بايد بر الگوگيري از شخصيت و سيره عملي پيامبر اکرم (ص) تکيه و تأکيد داشته و متوجه باشيم که غفلت از اين باور سبب مي شود يک سبک زندگي تحميلي را بپذيريم و مقهور سبک زندگي معارض با دين شويم – متأسفانه جلوه هايي از اين سبک زندگي را در جامعه ديني خود شاهد هستيم از اين رو هشدار مقام معظم رهبري را بايد جدي گرفت و نسبت به باز شناخت سبک زندگي اسلامي و ارائه آن به مردم کوشيد .

معنا و سبک زندگي از منظر قرآن :

از منظرقرآن : سبک زندگي در 3 سطحناظر بر رفتار شخصي ، زندگي جامعه و تکامل اجتماعي مورد بررسي قرار مي گيرد و قرآن براي زندگي بشر و سبک زندگي آن برنامه هاي مختلفي دارد.

*در سوره حديد آيه 25 خداوند مي فرمايد : و انزلنا الحديد فيه بأس شديد و منافع للناس 

بعضي مفسران تحليلي دارند که خلاصه اش اين است : اصول زندگي انسان 4 چيز است 1 کشاورزي 2 بافندگي 3 مسکن 4 حکومت و اين به خاطر آن است که انسان نياز به غذا و لباس و مسکن دارد و از آنجايي که يک موجود اجتماعي است به تنهايي نمي تواند مشکلات زندگي را حل کند .

ديدگاه قرآن همچنان با صلابت سلامت ، و قدرت ، در سيماي زندگي بخشي از جامعه بشري مي درخشد و به ساير انسانها نيز نويد آرامش ، اسايش و سعادت مي دهد .

در تصور قرآن نظام کيهاني در خدمت انسان است تا در پرتو ارتباط با خدا به کمال مطلوب و سعادت جاودانه برسد.

به عبارت ديگر جهان به شمول سرشت انسان وي را به سوي خدا مي خواند تا زندگي اش جهت پيدا کند .

سبک زندگي از نگاه روايات :

رسول خدا (ص) به شخصي مي فرمايد : سفارش مي کنم هرگاه خواستي کاري انجام دهي به سرانجام آن بينديش اگر مايه رشد بود آن را انجام بده و اگر مايه فساد و تباهي بود آن را رها کن .

همچنين آن حضرت مي فرمايد خداي متعال دوست دارد هر يک از شما وقتي کاري مي کند آن را محکم و استوار سازد .

اميرالمومنين علي (ع) نيز مي فرمايد : استواري زندگي به برنامه ريزي نيکو و نتيجه آن دور انديشي نيکو است .

امام صادق (ع) مي فرمايد : سه چيز فرد را از دستيابي به مقامات عالي باز مي دارد ، کوتاهي همت، کم تدبيري و ناتواني در انديشه.

سبک زندگي در سعادت و شقاوت :

آباداني دنيا و آخرت ما در گرو اقتدا به پيامبر اکرم (ص) است يکي از علل اين نيازمندي جامعيت پيامبر اکرم (ص) است سيره اخلاقي ايشان و شخصيت پيامبر مانند دين اسلام جامع و همه جانبه است و در واقع وقتي از جامعيت اسلام سخن مي گوييم اين نگاه جامع راه هم مي توانيم در زندگي پيامبر اکرم (ص) ببينيم ، پيامبر اکرم در مسايل شخصي اهل نرمش و مدارا بودند، ولي در مسايل اصولي صلابت ويژه اي داشتند ، هم مرد جنگ بودند و هم مرد معنويت ، هم مرد عبادت و پارسايي هم مرد سياسيت ، از افراط و تفريط دور بودند و در عين اينکه مردم را از شکم پرستي دور مي کردند ، اجازه نمي دادند راه راهبان را در پيش بگيرند .

بوي خوش ، نماز و شب زنده داري ، لذت حلال ، تواضع و سادگي را دوست داشتند و تکبر ، شرک ، اشرافي گري و تملق و چاپلوسي را دشمن مي شمردند . اينجاست که انسان مي تواند با اقتدا به پيامبر اکرم (ص) زندگي زيبايي را براي خود ترسيم کند و سعادت دنيا و آخرت را کسب کند و از شقاوت و بد بختي و نکبتي که با دوري از زندگي سبک اسلامي دارد نجات پيدا کند .پيامبر در عين سادگي ،  طرفدار فقر نبودند مال و ثروت را از راه مشروع لازم مي دانستند و نيز بر صرف مال و ثروت از راه مشروع تأکيد داشتند .

کار و انضباط کاري در سبک زندگي :

اسلام با تأکيد بر تضمين روزي بندگان از سوي خداي متعال سعي و تلاش را توصيه کرده و در قرآن مي فرمايد : و ان ليس للانسان الاما سعي : انسان جز محصول کوشش خويش مالک چيزي نيست – در بسياري از روايات از کار و تلاش براي روزي حلال به عبادت برتر تعبير شده است – امام علي علي (ع) آن را از سحر خيزي در راه خدا کمتر ندانسته و امام رضا (ع) نيز اجرش را بيش از جهاد در راه خدا دانسته ، جوهر وجود آدمي با تلاش و کار جلوه گر مي شود اسلام از انسان مي خواهد که در آباداني و عمران زمين همت کند و به عنوان عضوي از جامعه براي زندگي خوب و آبرومند نقش ايفا کند و سهمي در سازندگي و توليد جامعه داشته باشد و کسي در توليد و سازندگي سهمي داشته باشد . طبيعتا به يک درآمد مشروعي هم مي رسد . از اين رو امروزه کار ، نقش مهمي در سبک زندگي و عقل معاش ايفاء مي کند .

مرحوم شيخ حر عاملي در ضمن روايتي ( وسايل شيعه جلد 17 صفحه 27 نقل مي کند زماني که آيه (يتق الله يجعل له مخرجا و يزرقه من حيث لايحسب ) نازل شد – عده اي از اصحاب پيامبر کا وکسب خود را تعطيل کردند و به عبادت رو آوردند و گفتند خدا طبق وعده خود روزي ما را مي رساند پيامبر اکرم (ص) وقتي اين جريان را شنيد همه را فرا خواندند و فرمودند : کسي که چنين کند دعاي او مستجاب نمي شود و مشمول رحمت خدا نيست – به دنبال کار و روزي حلال برويد – لذا اسلام نقش کار را در چارچوب توسعه زندگي فردي و اجتماعي جامعه تأکيد دارد و هر فعاليت مفيدي را محترم مي شمارد .

پيامبر اکرم (ص) دست کارگر را مي بوسند و مي فرمايند اين دستي است که هرگز آتش به او نمي رسد – اين نگاه زيبا پيامبر (ص) به کار است – در حديث ديگر از پيامبر اعظم (ص) نقل شده است عبادت هفتاد جزء دارد که بهترين آن کسب حلال است – و اين نگاه پيامبر نسبت به کار و تلاش است و مي تواند براي جوانان ما الهام بخش باشد – نقل است جواني نزد پيامبر (ص) آمد در حالي که از اول صبح تا به شب مشغول کار و سازندگي بود و اطرافيان پيامبر (ص) به کنايه گفتند : اين جوان اگر نيروي خودش را در جهت عبادت خدا بکار مي برد شايسته مدح و ستايش بود و خواستند به گونه اي آن جوان را ندامت کنند پيامبر (ص) فرمودند : اين سخن را نگوييد اگر اين جوان براي معاش خود کار مي کند تا در زندگي محتاج ديگران و مردم نباشد با اين عمل در راه خداقدم برداشته است .

يکي از موارد بسيار مهم در سبک زندگي اسلامي انظباط کاري است ، يعني انسان در حوزه کاري خودش بايد از انظباط و وجدان کاري برخوردار باشد و هر کاري را با استحکام و درستي انجام دهد .

از ديگر نکات در سبک زندگي بايد توجه داشت : پرهيز از بطالت و بيکاري است که پيامبر اکرم (ص) به شدت از تنبلي و بيکاري متنفر بودند و فرمودند : خدايا از تنبلي و بيکاري به تو پناه مي برم .

پيامبر فرمودند : خداوند جوان بيکار و کاهل را دوست ندارد ، در جامع الخبار صفحه290 آمده است روزي پيامبر يکي از ياران خود را ديدند و پرسيدند شغلت چيست ؟ گفت بيکارم ، حضرت فرمود سقط من عيني ،از چشم من افتاد . لذا انسان در کار و توليد بايد نقش مؤثري را ايفا کند .

مصرف در سبک زندگي :

اگر فردي بين درآمد و مصرفش توازن ايجاد کند در زندگي تنگ دست نمي شود- ولخرجي نمي کند با حساب خرج مي کند از قيمت ها با خبر مي شود به راحتي فريب نمي خورد ، عقل معاش يعني توانايي مصرف معقول ، لذا اگر توانايي کسب درآمد و توانايي مصرف معقول در کنار هم قرار بگيرند همان عقل معاش است يعني تقدير معيشت و رعايت عقل معاش بخشي از کمال انسان تلقي شده است .

نکته مهمي در فرمايشات مقام معظم رهبري در بجنورد در خصوص سبک زندگي وجود داشته است که فرمودند اساس تمدن بر مصرف گرايي است غرب درصدد است با توليدات متنوع ، بر مصرف گرايي بي اندازه تأکيد کند گسترش مصرف گرايي زمينه ساز لغزش ها و فخر فروشي ها و تباهي و ناهنجاري ها است و عملا همه در يک مسابقه باطل قرار مي گيرند در حاليکه پيامبر اکرم (ص) در ميانه روي و اعتدال در مصرف تأکيد داشتند و تقدير معيشت را در کنار تفقه در دين قرار دادند و مصرف درست در زندگي را محصول يک برنامه ريزي دقيق عنوان فرمودند :عقل معاش با مصرف گرايي و لوکس گرايي هرگز تناسب ندارد و کسي که مي خواهد به زندگي پيامبر اکرم اقتدا کند نبايد در زندگي او مصرف گرايي و تجمل پرستي وجود داشته باشد . در سبک زندگي پيامبر (ص) بايد مصرف با حفظ کرامت انساني و حفظ عزت جامعه انساني برقرار باشد – اگر مصرف گرايي تناسب با درآمد نداشته باشد يقينا با سعادت فرد در تضاد خواهد بود در حاليکه در اسلام دست دراز کردن نزد ديگري موجب خواري انسان است – اگر کسي درآمدي نداشته باشد براي نوکردن زندگي مجبور به قرض مي شود و اين لوکس گرايي همراه با بدهي ها و قرض هاي متعدد با عزت انسان تناسب ندارد .پيامبر (ص) فرمودند هيچ کسي با ميانه روي گرفتار فقر نمي شود .

جايگاه اعتقاد به رازق بودن خدا در سبک زندگي :

رزق به معناي عطا و بخشش مستمر است و از آنجا که بخشنده تمام مواهب در حقيقت خدا است و رازق به معناي حقيقي تنها بر او اطلاق مي شود و اگر اين کلمه در غير مورد او بکار رود ، بدون شک جنبه مجازي دارد .

نکته مهم اين است که آيات و روايات مربوط به معين بودن روزي در واقع ترمزي است روي افکار مردم حريص و دنيا پرست که براي تأمين زندگي به هر دري ميزنند و هر ظلم و جنايتي را مرتکب مي شوند به گمان اينکه اگر چنين نکنند زندگيشان تأمين نمي شود . آيات قرآن و روايات به اين گونه افراد هشدار مي دهد که بيهوده دست و پانکنند و از طريق نا معقول و      نا مشروع براي تهيه روزي تلاش ننمايند همين اندازه که آنها در طريق مشروع گام بگذارند و تلاش و کوشش کنند مطمئن باشند خداوند از اين راه همه نيازمنديها آنها را تأمين مي کند .

نتيجه :

سبک زندگي با روش جديد يک مفهوم و وارداتي و عبارت غربي است ، سبک زندگي با تلقي جديد از آن خدمت کوتاهي در غرب دارد در حاليکه مفاهيم حيات در قرآن مبين قدمت زياد اوست . در حاليکه مفهوم سبک زندگي ، ابعاد مختلفي از زندگي انسان را شامل مي شود ، نوع توزيع وقت روزانه در زندگي ، نوع رابطه اجتماعي در حوزه هاي مختلف ، الگو مصرف ، خوراک ، پوشاک ، مسکن ، نوع هزينه و ... را شامل مي شود . آنچه اسلام بر سبک زندگي کردن در تمامي ابعاد است ، اگر انسانها زندگي خود را بر سبک روش انبياء و اولياء الهي قرار دهند زندگي آنها با سبک خدايي معنا پيدا مي کند و لاغير .

منابع :

 1- قرآن مجيد

2- سنن النبي  ( علامه طباطبايي)

3- تفسير نمونه ( آيت الله مکارم شيرازي)

4- مفاتيح الحيات ( آيت الله جوادي آملي)

5- هفته نامه افق حوزه ( اسفندماه 91)