توسل
25 بازدید
تاریخ ارائه : 8/29/2013 4:45:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

توسل

توسل در لغت به معناي انجام دادن کاري براي تقرب به يک چيز يا شخص است و در اصطلاح به اين معناست که انسان در هنگام دعا و استغاثه، به درگاه الاهي چيزي عرضه کند که واسطۀ پذيرش توبه و اجابت دعاي او و برآورده شدن درخواستش باشد، مانند صفات و اسماي الاهي يا نام پيامبر اکرم و دعاي آن حضرت يا نام اولياي عظيم الشأن و فرشتگان.

از آنجا که توسل به اسباب از ديدگاه فطري و عقلايي امري مطلوب و حتي ضروري به شمار ميرود، کمتر کسي در اصل مشروعيت و جواز توسل، ترديد کرده است.

در اثبات جواز توسل و حتي مطلوبيت آن از ديدگاه شرعي احاديث متعددي در منابع شيعه و اهل سنّت نقل شده است. به گفتۀ امير مؤمنان، برترين وسيله اي که متوسلان با آن به خداوند تقرب مي جويند، ايمان به خداي يگانه و پيامبر او و  جهاد در راه خدا و انجام دادن فرائض است. به موجب حديث عثمان بن حنيف، مرد نابينايي به توصيه پيامبر اکرم، با توسل به ايشان بينايي خود را بازيافت. همچنين پيامبر اکرم به هنگام دفن فاطمه بنت اسد براي او دعا کردند و به حق خود و پيامبران پيشين توسل جستند

ادله امکان درخواست شفاعت از اولياي الاهي نيز به گونه اي مشروعيت توسل را افاده مي کند.

در سيرۀ مسلمانان صدر اسلام و ياران پيامبر مواردي وجود دارد که نشان مي دهد توسل به صالحان و پاکدامنان از ديدگاه آنان امري مقبول و پسنديده بوده است. در اين باره ميتوان به اين موارد اشاره کرد: توسل عمر به عباس بن عبدالمطلب در هنگام مراسم استسقا يا طلب باران، متوسل شدن صفيه، عمۀ پيامبر اکرم، به آن حضرت با سرودن اشعاري در رثاي ايشان.

  توسل به صالحان و بندگان برگزيدۀ خدا به انگيزۀ تحصيل قرب الاهي، ويژۀ زمان پيامبر و دين اسلام نبوده، بلکه در سيرۀ اوليا و انبياي پيشين نيز وجود داشته است، از جمله توسل حضرت آدم عليه السلام به حق پيامبر اکرم يا پنج تن براي پذيرش توبۀ خود.

در وسايل و اسباب طبيعي تنها شرط تمسک به اسباب، وجود رابطهاي عادي ميان وسيله و چيزي است که بدان توسل ميجويند. اين رابطۀ طبيعي با علم و تجربه قابل کشف است ولي شناخت وسيله در امور ماوراي طبيعي و مکنونات غيبي تنها از طريق شرع و وحي قابل شناسايي است؛ از اين رو، از ديدگاه اسلام توسل به يک چيز براي به دست آوردن رضايت پروردگار و بخشش گناهان و استجابت دعا و برآورده شدن خواستها هنگامي مطلوب است که شارع آن چيز را وسيلهاي مناسب معرفي کرده باشد.

 اقسام توسل

1- توسل به دعاي رسول اکرم

2- توسل به دعاي برادر مؤمن

3- توسل به کارهاي نيک

4- توسل به اسما و صفات الاهي

5- توسل به قرآن کريم

6- توسل به اقرار به گناهان

7- توسل به دعاي پيامبر در زندگاني برزخي او

8- توسل به پيامبران و صالحان

9- توسل به حق و منزلت صالحان

10- توسل به مقام و منزلت پيامبر اکرم نزد خداوند

   تأمل در آيات و احاديث نشان مي دهد که توسل به اسباب و استمداد از اولياي الاهي با اين فرض که اسباب مزبور، در فاعليت از خود هيچگونه استقلالي ندارند به هيچ وجه مستلزم شرک نيست، بنابراين، هيچ مانعي نيست که خداوند در زمينۀ اجابت دعا و تقرب به او، مقام وساطت را به اوليا و مقربان درگاهش اعطا کند تا آنان واسطۀ جريان فيض الاهي به سوي بندگان باشند و اين امر با توحيد در عبادت، که پايۀ تعاليم پيامبران به شمار مي رود، ناسازگار نيست.

  براي اثبات ممنوعيت توسل، گاه به آيات قرآني استدلال شده است، از جمله آيات 56 و 57 سورۀ اسراء و آيۀ 5 سورۀ حمد، با اين استدلال که در اين آيات توسل به غير خدا منع و نکوهش شده است، ولي دو آيۀ نخست دربارۀ نفي الوهيت معبودهاي مشرکان است و هيچگونه ارتباطي به مسئله توسل به امور مقدّس به منظور تقرب به درگاه الهي ندارد. همچنين آيۀ 5 سوره حمد درصدد نفي کمک خواستن از غير خدا با اعتقاد به استقلال آنها است، نه نفي استعانت از خداوند با وسايل و وسايط، همچنانکه در قرآن کريم ياري جستن از نماز و امور ديگر نيز مطرح شده است.

  توسل به دعاي پيامبر اکرم محدود به زندگاني جسماني آن حضرت نيست، زيرا زندگي انبيا و اوليا پس از انتقال آنان به عالم برزخ نيز ادامه دارد. بررسي سيرۀ مسلمانان نيز اثبات مي کند که آنان پس از رحلت پيامبر اکرم مانند زمان حيات به دعاي آن حضرت متوسل مي شدهاند.

منبع:

 دانشنامه جهان اسلام، زير نظر غلامعلي حداد عادل، تهران، بنياد دائرة المعارف اسلامي، چاپ اوّل، 1380، ج 8 صفحه، 539