سرور و شادمانی از دیدگاه اسلام
9 بازدید
تاریخ ارائه : 9/19/2013 10:34:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

يکي از نيازهاي اساسي انسان شاد زندگي کردن است زيرا انسان متعادل خود و جامعه خود را در پرتو آن مي سازد. بنابر اين همه به دنبال شادي و نشاط مي باشند.البته اگر ما به اطراف خود نگاه کنيم صحنه هايي از غم و شادي را مشاهده خواهيم کردکه هر کدام در جاي خود لازمه زندگي بشر است. بهار طرب انگيز، گلهاي رنگارنگ، صبح زيبا نغمه خواني پرندگان قشنگ از طرف ديگر فصل خزان و برگ ريزان پژمرده شدن گل ها، بيماري، مرگ، فقر و گرفتاري، حوادث تلخ دو روي سکه زندگي انسان را تشکيل مي دهند.

گاهي غم و گاهي شادي به سراغ انسان مي آيد اما انسان فطرتاً از غم گريزان و به شادي متمايل است.

قطعاً اسلام که دين فطري و تأمين کننده صلاح دنيا و آخرت انسان است مخالف شادي نيست بلکه حامي و پشتيبان آن نيز مي باشد.

نظر به اهميت به موضوع در اين نوشتار نقش شادي و نشاط را در همه عرصه هاي زندگي مورد بحث و بررسي قرار مي دهيم.

معناي شادي:

شاد در لغت به معناي خوشحال، خشنود، خوش و خرم زندگي کردن و همچنين به معناي شادماني و خوشدلي هم آمده است. (1)

بعضي مي گويند شادي احساس مثبتي است که از حسن ارضاء و پيروزي به دست مي آيد شادي عبارتست از مجموع لذت ها منهاي دردها.

شادي ترکيبي از عاطفه مثبت بالا و عاطفه منفي پايين است . (2)

مرحوم استاد مطهري (ره) مي فرمايد: سرور حالت خوش و لذت بخشي است که از علم و اطلاع به اينکه يکي از هدف ها و آرزوها انجام يافته و يا انجام خواهد يافت به انسان دست مي دهد و غم و اندوه حالت ناگوار و دردناکي است که از اطلاع بر انجام نشدن يکي از هدف ها و آرزوها به انسان دست مي دهد. (3)

ضرورت شادي:

شادي براي انسان يک امر ضروري است.در سايه شادي و نشاط است که زندگي معنا و مفهوم خاصي پيدا مي کند و دلها به هم نزديک و نگراني بي اثر مي گردد.شادي نه تنها بر روح و روان انسان تاثير مي گذارد، بلکه جسم انسان را نيز تحت تاثير قرار مي دهد.

ارسطو مي گويد شادي بهترين چيزها است و آنقدر اهميت دارد که ساير چيزها براي کسب آن هستند. (4)

ويژگي هاي افراد با نشاط:

در بحث شادي و نشاط اين سئوال مطرح است که ويژگي افراد شاد چيست؟ آيا لبخند زدن شادي است يا شادي نشانه هاي ديگري دارد.

برداشت هاي مختلفي از شادزيستن مطرح مي باشد. به عنوان مثال برتراند راسل مي گويد: رغبت همگاني ترين نشانه هاي انسان شاد است.برخي از مردم هم خنديدن دائمي و بگو مگو نداشتن در زندگي را شادي مي نامند. (5)

شايد بتوان گفت قدر مشترک همه تعابير فوق احساس خوشبختي در زندگي شخصي و رضايت مندي از زنده بودن است که در اين موارد تجلي مي کند.

1 - قدردان خوبي ديگران بودن

2 - به ديگران محبت و خوبي کردن

3 - همنشيني با مردم خوب و شاد

4 – بهره مند شدن از مواهب الهي

5- چهره گشاده داشتن

6 – احساس رضايت از زندگي

7 - عفو و گذشت

دينداري و شادي:

شهيد مطهري(ره) مي فرمايد: يکي از مختصات دين اسلام اين است که همه تمايلات فطري انسان را در نظر گرفته و هيچ کدام را از قلم نيانداخته است و معناي فطري بودن قوانين اسلامي هماهنگي آن قوانين و عدم ضديت آنها با فطريات بشر است. (6)

موضوع شادي به عنوان يکي از نيازهاي اساسي آدمي و عنصري تاثيرگزار در زندگي همواره مورد توجه پيشوايان دين قرار گرفته است . امير مومنان علي (ع) اين حالت عاطفي را به فرصت تعبير کرده است مي فرمايد: « اوقات السرور خلسة » يعني مواقع شادماني، فرصت است. (7)

آن حضرت يکي از صفات مومنان را داشتن چهره بشاش و شاد دانسته و فرموده «المومن بشره في وجهه و حزنه في قلبه؛ شادي مومن در چهره اش و اندوهش در دلش مي باشد.» (8)

امام رضا (ع) مي فرمايد: کوشش کنيد اوقات شما 4 ساعت باشد.ساعتي براي عبادت و مناجات با خدا ، ساعتي براي تأمين معاش با برادران مورد اعتماد و کساني که شما را به عيب هايتان آگاه سازند و در باطن به شما خلوص دارند و ساعتي را هم براي تفريح و لذايذ اختصاص دهيد و با اين بخش از زندگي قادر خواهيد بود آن 3 بخش ديگر را به خوبي انجام دهيد. (9)

اقسام شادي:

شادي بر دو قسم پسنديده و ناپسند تقسيم مي شود.

از نگاه دين شادي پسنديده آنست که جهت گيري الهي داشته باشد البته مي توان براي شادي پسنديده ويژگي هاي ذيل را برشمرد.

1 – همراه با گناه نباشد.

2 – به غفلت از خدا مقرون نشود.

3 – اعتدال و ميانه روي در آن رعايت گردد.

شادي ناپسند: آن شادي است که با هدف تکاملي انسان سنخيت ندارد و يا با گناه، لهو و لعب ، اتلاف وقت ، هيجان کاذب و اذيت و آزار ديگران توام است.اين شادي از نظر شرع مقدس مذموم و ناپسند است.اسلام سرور و شادماني منطقي را تاييد کرده است.

علي (ع) فرمود: « السرور يبسط النفس و يثير النشاط ؛ شادماني موجب مي شود نفس انسان گشوده و نشاط او برانگيخته شود.» (10)

تعبير اميرالمومنين (ع) حاکي از آنست که سرور و شادماني براي انسان لازم و مورد توصيه معارف دين است.

از رسول اکرم(ص) روايت شده که فرموده اند: کسي که مؤمني را شاد کند مرا شاد کرده است و کسي که مرا مسرور کند از خدا پيمان هدايت و رستگاري گرفته است و کسي که خدا نسبت به او عهدي ببندد هرگز آتش آخرت را نخواهد ديد. (11)

سيره رسول اکرم(ص) در خشنود کردن ديگران :

بعضي از اصحاب نقل کرده است که ما هيچ کس را بيشتر از رسول الله متبسم نمي ديديم .چهره رسول الله هميشه خندان و شادان بود.

و در بعضي از مجالس مزاح مي فرموده اند و ديگرا ن را مي خنداندند. نوشته اند پيامبر اکرم(ص) و امير مومنان در جمعي نشسته بودند و خرما مي خوردند . پيامبر اکرم هسته هاي خرما را جلوي اميرالمومنين مي ريختند .بعد از اين کار پيامبر فرمودند: « من کثر نواه فهو اکول؛ کسي که هسته هاي خرماي او بيشتر است پرخور است. اميرالمومنين در جواب گفت: «من اکل نواه فهو اکول؛ کسي که هسته هاي خرمايش را هم مي خورد پرخورتر است. (12)

در اسلام مسرور کردن و خنداندن ديگران از فضايل و ارزش هاي مورد تاکيد است به اين شرط که گناهي در آن راه پيدا نکند.

سخريه و استهزاء مومن ، غيبت و تهمت ، استفاده از الفاظ رکيک مي تواند از مصاديق گناه و خوشحال کردن ديگران باشد.

مهم ترين راه کارهاي شاد آفرين:

1 – ايمان به خدا: «الذين وتطمن قلوبهم بذکرالله الا بذکرالله تطمئن القلوب» پژوهش هاي روانشناسان نشان مي دهد که افراد معتقد به خدا و جهان آخرت و تعاليم کتاب مقدس شادتر از ديگران زندگي مي کنند.

2 – عبادت

3 – خنده و تبسم

4 – شوخي و مزاح و بذله گويي معقول و منطقي

5 – آراستگي ظاهر

6 – استعمال بوي خوش

7 – پوشيدن لباس هاي روشن

8 – مسافرت

9 – ورزش

10- ادبيات و شعر

11- حضور در جمع افراد بانشاط و شاد

12 – خوش سخني

13 – بازکردن گره از کار ديگران

خداوند به همه ما توفيق شاد کردن ديگران را عنايت بفرمايد.

منابع:

1) فرهنگ عميد/واژه شادي

2) شرع و شادي/ابوالفضل طريقه دار/ص 24

3) مقالات فلسفي /استاد مطهري/ج2/ص 66

4) نشريه پيوند/شماره297/ص33

5) مهارت هاي شاد زيستن/خسرو اميرحسيني/ص62

6) امدادهاي غيبي/شهيد مطهري(ره)/ص 56

7) غررالحکم/آمدي/ج1/ص272

8) نهج البلاغه / قصار / ص 333

9) بحارالانوار/مجلسي/ج 75/ص 321

10) غررالحکم/آمدي/ص319

11) کنزالعمال/ج6/ص431

12) انوار نعمانيه/ج4/ص97