روز پرواز به سوی آگاهی و معرفت
10 بازدید
تاریخ ارائه : 10/14/2013 10:00:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

همه چيز در عالم داراي هدف است و هدف از خلقت جن و انس، ره يافتن آنها به کمال مطلق و کمال مطلق، همان معرفت ‏و ‏شناخت حضرت حق تا رسيدن به مرتبت و منزلگاه حق اليقين است‎. ‎

رسيدن به اين هدف والا که اساسي ترين علت لطف خداوندي در عرصه خالقيت يکتايش است، راهي جز گردگيري ذهن ‏و ‏انديشه و قلب و روان و گريز از چاه وهم و خيال ندارد‎. ‎

آري اعتصام و چنگ زدن به ذکر و ياد خالق بي همتا و برشمردن نعمات و الطاف حضرتش و کاستي ها و کم کاري هاي ‏ما، ‏برترين راه پرواز از چاه ذلت به سپهر عزت و سعادت است‎. ‎

آدمي در غوغاي زندگاني و بر اثر عاري شدن اسباب حيات گرفتار غفلت ها مي گردد که اگر آن را دفع نکند تکرار و عمق ‏گرفتن ‏اين غفلت ها او را به مستي تفرعن و تکبر و دل باختن به اموري مي کند که پايان آن نيستي و انحراف از حقيقت ‏زندگي است‎. ‎

راه درمان و مصون ماندن از اين خطر، ارتباط با خالق و آفريننده عالم است تا به سبب احاطه حضرت باريتعالي بر اضلاع ‏عالم، ‏آدمي راه را از چاه بازشناسد و يا اگر در چاه غفلت و اشتباه و معصيت گرفتار شده به ريسمان تعبد و بندگي و اطاعت ‏و توبه ‏چنگ زده و خود را نجات داده و به سعادت برساند‎. ‎

روز عرفه، يکي از همان ريسمان هاي متين و محکم الهي است. اين روز آنقدر اهميت دارد که در روايات از آن به عنوان برادر ‏شب ‏قدر ياد شده و امام صادق (ع) فرمودند: اگر کسي نتواند در شب قدر خود را شامل مغفرت خالق نمايد، اميد است در ‏روز عرفه ‏خداي سبحان از او بگذرد‎. ‎

امام سجاد (ع) در روز عرفه مردي را مشغول گدايي ديدند! با عتاب به او فرمودند: حيا نمي کني در اين روز که هيچکس از ‏لطف ‏و رحمت خدا نااميد نيست، دست خود را جلوي غير خدا دراز کرده اي‎! ‎

امام باقر (ع) فرمودند: «اذا کان يوم عرفه لم يرد سائلاً15‏‎ ‎

در روز عرفه دعاي هيچ درخواست کننده اي رد نمي گردد‎. ‎

جناب ابن ميثم بحراني در شرح نهج البلاغه خود از لسان مبارک پيامبر اکرم (ص) نقل مي کند که آن حضرت فرمودند: ما ‏رأي ‏الشيطان في يوم هو اصغر و لا ادحر و لااحقر و لا اغيظ منه في يوم عرفه. 16 شيطان در هيچ روزي کوچکتر و بدبخت ‏تر و خوارتر ‏و خشمگين تر از روز عرفه ديده نشده است‎. ‎

عرفه بيانگر اهميت دو نوع شناخت و معرفت است، يکي شناخت پروردگار و ديگري معرفت نفس‎. ‎

در اين روز بالاترين عبادت معرفت خالق است و اينکه انسان در فرامين و اوامر و نواحي سعادت آفرين خداوند تفحص کند ‏تا ‏ميزان عمق معنويت خود را درک نمايد‎. ‎

آري از آنجا که اصلي ترين ضلع حيات آدمي معنويت است انسان بايد تلاش و توجه خاصي به اين بعد داشته باشد‎. ‎

ارزش آدمي به ميزان ارتباط او با خالق هستي است‎. ‎انسان به مقدار معرفت توحيدي خود مي ارزد؛ هرکس موحدتر ‏باشد ‏ارزشمندتر است‎. ‎براي همين هم دستور است انسان حداقل روزي ۱۰۰ (يکصد) مرتبه بگويد «لااله الا الله‎». ‎

بنابراين معرفت توحيدي است که حيات معنوي انسان را از انحراف و انعطاف محفوظ و مصون نگه مي دارد‎. ‎

براي همين است که در روز عرفه گرفتن روزه مستحب است اما اگر انسان را از اعمال عبادي که معرفت و شناخت توحيدي ‏باز مي ‏دارد، دور مي سازد، کراهت دارد‎. ‎

در دعاي پرمحتواي امام حسين(ع) در روز عرفه، فرازهاي توحيدي و شناخت توحيدي شگرفي به چشم مي خورد‎. ‎

امام حسين(ع) لطف و رحمت خداي سبحان را از قبل از خلقت آدمي تا دوران شکل گيري جنيني و نوزادي و خردسالي و ‏جواني ‏تا پيري و مرگ و بعد از مرگ اقرار و اعتراف مي کند و خدا را براي همگي اين غايات حمد مي کند «الحمدلله الذي ‏ليس لقضائه ‏دافع و لالعطائه مانع و‎...» ‎‏ ‏

شناخت دوم معرفت نفس است. انسان بايد در اين روز بازنگري به کردار و رفتار خود داشته باشد تا بفهمد در مستي تفرعن ‏کاذب ‏نفس به سر مي برد يا در راه رسيدن به عزت تعبد يعني همان خلافت الهي قرار دارد‎. ‎

حضرت اباعبدالله الحسين(ع) در دعاي معروف عرفه خود زيباترين حالات و توجهات در بازنگري نفساني را تعليم و تدوين ‏فرموده ‏اند. ايشان در فرازي متين چنين مناجات مي کنند: خدايا مرا آن گونه قرار ده که گويا عظمت تو را مي بينم و در ‏برابرش فروتنم، ‏خدايا مرا با تقواي الهي عزيز و سعادتمند گردان و با گناه مرا بدبخت مگردان زشتي هاي مرا بپوشان و فريب ‏دهندگان مرا از من ‏دور گردان خدايا مرا به نزديکانم واگذار مکن که نااميدم مي کنند و به بيگانگان مسپار که با من ‏بدرفتاري مي کنند‎. ‎

خدايا تو دائماً بر من نعمت و نيکي و تفضل و رزق و ثروت و هدايت و ... مرحمت فرمودي ولي من هميشه در حال معصيت ‏و ‏اشتباه و ناداني و غفلت و پيمان شکني و در يک جمله مي توان گفت در مستي تفرعن بوده ام‎. ‎

حال من چنين بوده که تو امر کرده اي و من به جاي اطاعت سرپيچي کرده ام و‎... ‎

آري اگر انسان در اين روز به اين دو شناخت برسد مي تواند دردهاي خود را درمان کند و موانع پيشرفت معنوي خود را ‏برطرف ‏سازد‎. ‎

اگر انسان درک کرد که عمري ويرانگر نعمت بوده آنگاه با تدبير و مهندسي نعمت هاي در دسترسش و فرار از غفلت و ‏مستي ‏عمرسوزش به افق هاي برتر حيات دست پيدا مي کند و روز عرفه يکي از بهترين فرصت ها براي رسيدن به اين مهم ‏است‎. ‎

معرفت توحيدي و شناخت نفساني که رهاورد سترگ روز عرفه است، اين هديه ارزشمند را براي انسان به ارمغان مي آورد ‏که ‏انسان مقام خود را مي شناسد و کسي که مرتبت خود را شناخت، حاضر نيست سرمايه گران قيمت حيات خود را صرف ‏امور ‏سقوط دهنده ارزش هاي نفساني خود کند و لذا دائماً درمدار حق حرکت مي کند و در اين مقام خود را حفظ مي کند تا ‏به ‏بلنداي عزت و سعادت پروازکند و کامل گردد‎.‎

دعاي عرفه سيدالشهدا (ع) سراسر نور و عرفان پروردگار است و آميزه اي از شور و عشق و محبت و معرفت به ذات پاک خداوند ‏است. در فرازهاي اين دعا، امام حسين (ع) با خداوند چنين عاشقانه زمزمه مي کند‎:‎

 خداوندا! اجازه فرما تا دمي چند در برابرت به زانو درافتم و قطراتي از اقيانوس جان، نثار بارگاهت نمايم. خيال دوري راه تا درگاه ‏جمالت خسته و فرسوده ام کرده است‎:‎

از گل آدم شنيدم بوي تو

راه ها پيموده ام تا کوي تو

خدايا! موجوداتي که در هستي خود نيازمند تو هستند، چگونه مي توانند راهنماي من به سوي تو باشند؟

پروردگارا! آيا حقيقتي غير از تو آن روشنايي را دارد که بتواند تو را بر من آشکار سازد؟ کي از نظر، غايب و پنهان بوده اي که ‏نيازمند راهنمايي به سوي خود باشي و چه وقت از من دور بوده اي تا نمودهاي جهان مرا به تو برساند؟

همه عالم به نور توست پيدا

کجا گردي تو از عالم هويدا؟

خدايا! روشنايي جمال و جلالت در جهان هستي آشکارتر از هر چيز است و وجود تو خفا و پوشيدگي ندارد تا چراغي سر راه بگيرم ‏و بارگاه ربوبي تو را جستجو نمايم و يا دليلي را راهنماي خود به سوي تو قرار دهم؛ چون فروزنده چراغ تو و سازنده دليل و راهنما، ‏تويي‎.‎

خداي من! چشمي که تو را بر خود نگهبان و مراقب نبيند، کور و فرو بسته باد و بنده اي که از متاع محبت تو بي بهره باشد، ‏سرمايه باخته و ورشکسته باد‎.‎

ديده اي کان چهره روشن نبيند کور باد

خاطري کز توست خالي، تيره و بي نور باد

امام حسين عليه السلام با اين دعا، روحي تازه به کالبد عرفات دميد و اين نغمه خوش آسماني و آواي دل انگيز ملکوتي را تا ابد ‏در سينه سيناي عرفات به يادگار گذاشت‎.‎

از صداي سخن عشق نديدم خوش تر

يادگاري که در اين گنبد دوار بماند

صحراي عرفات کالبد و جسم امام حسين عليه السلام روح آن است و به همين دليل حق تعالي، در روز عرفه پيش از آنکه به اهل ‏موقف عرفات نظر لطف نمايد، به زائران قبر پاک حسين عليه السلام نظر رحمت مي افکند‎17‎

پى‏نوشت ها:

‎15-‎‏ آثار الصادقين، ج۱۳، ص۷۹‏‎ .  ‎

‎16- ‎‏ مستدرک الوسايل، ج۲، ص۱۶۸‏‎.‎     

‎17‎‏- نيايش حسين (ع) تاليف علامه فقيد محمدتقي جعفري