چگونه می توان اثرات اعتکاف را در معتکفین ماندگار و پایدار نمود؟
327 بازدید
تاریخ ارائه : 5/11/2014 11:07:00 AM
موضوع: علوم تربیتی

 هدف اصلی این آیین باید ساخته شدن افراد باشد. ماندگاری آثار اعتکاف هم تابع انتظارات فرد و جامعه است وعمق اعتکاف و تعداد افراد معتکف هم بر تأثیرگذاری آن بسیار مهم بوده که این امر وابسته به متغیرهای کیفی و کمی است.با پاک شدن سموم روانی و جسمی از معتکف، بدن او تمایلی برای گناه نشان نمی دهد. البته اگر آداب اعتکاف تأثیرگذار باشد، معتکف لذت سبک شدن و شیرینی ارتباط با خدا را خواهند چشید. این لذت می تواند پایدار هم باشد اما اگر معتکف لذتی از این آیین نبرده باشد، سموم در روح و روان او هنوز وجود دارد، ضربه پذیر بوده و روان او دوباره به آلودگی های جامعه آغشته می شود.تحقق این امر به سیستم های اجرای اعتکاف برمی گردد تا تأثیر محافظت نفس در افراد بیشتر شود. پژوهش هایی که دراین زمینه وجود داشته، تمرکز ندارد و به لحاظ کمی و کیفی چندان چشمگیر نیست. اعتکاف، مجموعه ای پیچیده از تمرین روح و روان است لذا این امر بهترین زمینه های تحقیقی را دارد. قبل از اعتکاف مجموعه شاخص های ارتباط با خدا و مردم را باید برای معتکفین تعریف کرده که قبل و بعد از اعتکاف بر روی گروه آزمایشی این تحقیقات انجام شود.فقها و روان شناسان باید بسته ای علمی و کاربردی مؤثر در نحوه اجرای آیین اعتکاف آماده کنند. زیرا بررسی ارتباط معتکفین با خدا و کارکردهای اجتماعی آن بسیار با اهمیت است به نظر من، مسأله «تولدی دوباره» که بعد از اعتکاف صورت می گیرد، باید مورد توجه جدی باشد. اعتکاف ذهن را از سموم بیرونی آزاد کرده و انسان را بیدار می کند. لذا دانشمندان علوم انسانی در حوزه روان شناسی و جامعه شناسی باید در این مسیر تحقیقات مؤثر داشته باشند و بهره های بسیاری را ببرند.

متأسفانه آثار پژوهشی در این باره بسیار کم و ناچیز بوده و تا کنون در حد کلیات به آن اکتفا شده است. البته بخشی از آن به دلیل نبود تقاضا جدی است. این تقاضا باید از سوی معتکفین، مسؤولان برنامه ریز و مدیران اجرایی وجود داشته باشد. در این صورت پژوهشگران با بررسی ابعاد مختلف اعتکاف می توانند میزان اثر بخشی آن را زیر ذره بین قرار دهند. در این خصوص باید بر روی آداب و ساز و کارهای تعمیق آن که از سوی جوانان از آن استقبال می شود، کار جدی شود.سه روز فرد در مسجد جامع محل خود توقف می کند و از جامعه و افراد دیگر جدا می شود و با اعمال زیارتی، خود را آماده می کند. اعتکاف در برگیرنده عبادتهای مختلف نماز خواندن، یاد خدا و تفکر و مراقبه است و حتی بخشی از محرمات حج هم در آن وجود دارد. آثار اعتکاف به ماهیت و حقیقت این آیین برمی گردد. این غبارها موجب می شود که انسان از مراتب معنوی و یاد خدا غافل شود. دلبستگی های مختلف هم از صفای روحانی انسان می کاهد. دلبستگی به دنیا، ثروت، مقام و خانواده، سیر انسان و سفر او به سوی تعالی را با مشکل مواجه می کند.اعتکاف فرصت مناسبی برای سفر معنوی است و با زمینه هایی که دارد زنگار از روح می زداید، زیرا معتکف نگاهی به گذشته خود و اعمال پیشین خود می کند. ایام اعتکاف فرصتی برای بازگشت به خود و دیدن خدا در آیینه وجود است. اعتقاد ما این است که حقیقت بهداشت روانی انسان در پرتوی صفا و زلال وجودی دل اوست. انسان به دلیل اینکه درایام زندگی خود با ناکامی های مختلف مواجه می شود، دچار اضطراب و افسردگی شده و احساس بی قراری و ناآرامی می کند.این آیین مانند جویباری در حرکت است که گل و لای خود را مشاهده نمی کند، اما اگر مدتی در برکه ای توقف کند، این گل و لای ته نشین می شود. از این رو سکونت در مسجد در ایام اعتکاف موجب می شود فرد تأملی در رفتار و کردار خود داشته باشد و آلودگی هایی که موجب اضطراب او شده ته نشین شود تا بهتر بتواند منشأ این اضطراب های درونی را در خود ببیند.: بخش عمده ای از ناراحتی های ما به دلیل دلبستگی به مظاهر زندگی است. ایام اعتکاف فرد را از این ها جدا می کند. اعتکاف فرصتی برای توجه به خود و خداست که موجب بهداشت روانی در فرد می شود.از نظر وجودی دارای سه رده هستیم سطحی ترین لایه وجودی ما رفتارهای ماست. اگر در ایام اعتکاف صرفاً به انجام مجموعه ای از اعمال و رفتارها اکتفا کنیم، میزان ماندگاری آن به حداقل می رسد. مرتبه بالاتر آن صفات است که از رفتار به ویژگی های شخصیتی می رسد و پایداری بیشتری دارد. عمیق ترین مرحله هم تحول در باورهای شناختی است که عالیترین سطوح شخصیتی فرد را تشکیل می دهد و تأثیر در این رده، موجب تضمین ماندگاری می شود.باید ساز و کارهایی را در ایام اعتکاف ایجاد کرد تا افراد را به تأثیرات ماندگار اعتکاف متوجه کنیم. با تفکر و تأمل در فرصت اعتکاف می توان به درجه خودشناسی و به تبع آن خداشناسی رسید. تفکر موجب می شود که انسان متوجه لایه های عمیق تر وجودی خود شود. اگر لذت و شیرینی ارتباط با خداوند برای معتکف به باور تبدیل شود، تأثیرات آن ادامه می یابد. باید کاری کرد که آثار اعتکاف در جامعه تعمیق و گسترش یابد. آثار فردی و اجتماعی اعتکاف در جامعه وجود دارد اما عمدتاً این آثار در سطح لایه رفتاری محدود شده و در رده های عمیق تر روی آن کار نمی شود. لذا اعتکاف زمینه مناسبی است که اگر دقیق تر و علمی تر کار شود، از همین وسیله می توان ثمرات عمیق تری را شاهد باشیم. آذربایجانی در پایان تأکید می کند: ما یقین داریم افرادی که از نظر فردی کنترل بر نفس خود را داشته باشند، زمانی هم که وارد جامعه می شوند آسیبهای کمتری می بینند. می توان از این باب راهی را برای تعمیق آثار اجتماعی اعتکاف در جامعه باز کرد و اینکه حتی اگر آثار اجتماعی مستقیم آن کم باشد اما با توجه به تقویت خود کنترلی در افراد قطعاً شاهد بازخورد آن در سطح جامعه خواهیم بود.