اهمیت و جایگاه اعتکاف در متون و آموزه های دینی
34 بازدید
تاریخ ارائه : 4/26/2015 9:34:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

چكيده مقاله

انسان داراي نيازمنديهاي مختلف مادي و معنوي است و خداوند متعال براي تامين نيازهاي معنوي بشر، عبادات را نوعاً به صورت واجب و مستحب تشريع نموده است لذا تنوع در عبادت دقيقاً به دليل نيازهاي گوناگون است ، امّا اعتكاف يك عبادت نيست بلكه مجموعه اي از بهترين عبادتها است. اعتكاف فرصتي است براي پاك نمودن زنگارهاي دل و كسب زاد و توشه سفر آخرت و در حقيقت ورود به عرصه جهاد اكبر و مبارزه با نفس است .

نگارنده در اين مقاله در صدد آن است كه ضمن بيان معاني و مفاهيم لغوي و اصطلاحي و موارد استعمال اعتكاف در قرآن ، عناويني از قبيل پيشينه اعتكاف در اديان گذشته ، اهميت و فضيلت اعتكاف و جوامع روائي و آداب اعتكاف در قرآن را مورد بررسي قرار داده و سپس به مقايسه بين ميهمانان خدا در مسجد الحرام و ماه مبارك رمضان و ايام اعتكاف پرداخته و درپايان مسؤوليت اجتماعي معتكفين نسبت به ديگران مورد تاكيد قرارگرفته است .   

مقدمه

بر اساس آيات نوراني قرآن نيازمندي هاي بعد جسماني براي خود انسان مشخص و معلوم بود ، امّا بعد روحي انسان يك امر پيچيده است كه خداوند به خودش نسبت داده (و نفخت فيه من روحي)

خداوند متعال عبادات را نوعاً براي رشد و تعالي و تامين نيازهاي معنوي انسان به صورت واجب و مستحب تشريع نموده است لذا تنوع عبادتها در اسلام دقيقاً به دليل نيازهاي گوناگون انسان است كه هر عبادتي بخشي از نيازهاي روح انسان را برآورده مي كند .

انسان در گريز از تعلقات مادي و دلبستگي دنيوي گاهي ناگريز از پناه بردن به گوشه خلوت است تا به دور از همه تعلقات مادي با خداي خود نجوا كند و كدورت وزنگار را از چهره جان بزداييد و دركسب زاد و توشه سفر آخرت انديشه كندواعتكاف چنين فرصت ومجالي براي انسان 
پيش مي آورد.

اعتكاف فصلي است براي بارش باران رحمت الهي و شستشوي آلودگي هاي گناه و تطهير صحيفه ايمان و نوراني ساختن دل و صفا بخشيدن به روح و مجالي براي بار يافتن به بارگاه جلال رباني و بالاخره ، اعتكاف برجسته ترين مظهر بندگي در پيشگاه الهي است .

سنت حسنه اعتكاف با آن جايگاه ويژه و بركات وافره در طول قرون و اعصار گذشته در ميان مسلمين آن چنانكه بايد جايگاه خود را نيافته و غبار محجوريت چهره درخشان آن را  پوشانده است.

يكي از بركات نظام مقدس جمهوري اسلامي و باقيات و صالحات حضرت امام خميني (ره) ، احياي اين سنت حسنه در جامعه اسلامي ايران خصوصاً در بين نسل جوان و نوجوان مي باشد . از اينكه دست اندركاران آن همايش نوراني در صدد گسترش و تجليل از معتكفين برآمدند جاي تقدير و تشكر دارد .

اميد است اين اقدام خداپسندانه مقبول درگاه خداوند متعال و مورد توجه حضرت ولي عصر (عج) و موجب عمران و آبادي هرچه بيشتر اين سنت محمدي(ص) در جامعه اسلامي خصوصاً در بين جوان و نوجوان را فراهم آورد .

معنا و مفهوم اعتكاف

اعتكاف از ماده عكف مي باشد كه اهل لغت براي آن معاني گوناگون ذكر كرده اند . مرحوم صاحب جواهر در تعريف لغوي اعتكاف فرمود: هو الاحتباس و منه اللبث الطويل الذي هو احد افراد لزوم الشيء النفس عليه 1

پس اعتكاف در لغت به معناي حبس كردن است و از همين معني درنگ و توقف طولاني است .

مرحوم علامه طباطبايي هم معكوف و اعتكاف را به معناي ملازمت در مكان معني كرده است .2

اعتكاف در اصطلاح

حضرت امام خميني (ره) فرمود:  هو البث في المسجد بقصر البقصد به 3

اعتكاف عبارت است ازماندن در مسجد ودرنگ درآن به قصداينكه بزرگي خدا نمايد:

پس اعتكاف در معناي لغوي يعني مقيم شدن در محل معين بطوري كه فرد مقيم خود را محبوس و ملتزم به آن مكان بداند و در اصطلاح فقهي عبارت است از نوعي عبادت كه انسان سه روز يا بيشتردرمسجد مقيم شود وهرسه روز روزه بگيرد با احكام و شرايطي كه در جايش ذكر شده است.

اعتكاف در قرآن

واژه اعتكاف در قرآن كريم استعمال نشده است . اما ماده عكف نُه بار در قرآن بكار رفته كه هم به معناي لغوي و هم به معناي اصطلاحي استعمال شده است .كه دو مورد4 آن مربوط به مقيمان و اعتكاف كنندگان در مسجد مي باشد5.

و عهدنا الي ابراهيم و اسماعيل ان طهرا بيتي للطائفين و العاكفين و الركع السجود6

به ابراهيم و اسماعيل فرمان داديم كه خانه را براي طواف كنندگان و معتكفان و ركوع و سجودكنندگان پاكيزه نمايند.

ولا تباشروهن و انتم عاكفون في المساجد تلك حدودالله فلا تقربوها كذالك يبين الله آياته للناس لعلهم يتقون7.

با همسران خود در حال اعتكاف مباشرت ننماييد اينها حدود و مرزهاي الهي هستند به آنها نزديك نشويد خداوند اينچنين آيات خود را براي مردم تبيين مي كند باشد كه تقوي پيشه كنيد .

قابل توجه اينكه اين دو آيه مباركه و سيره نبي مكرم اسلام در دهه آخر ماه مبارك رمضان و ائمه اطهار از ادله مشروعيت اعتكاف به شمار مي آيد .