پیشینه اعتکاف
30 بازدید
تاریخ ارائه : 4/24/2015 8:09:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

پيشينه اعتكاف

اگر چه هر يك از پيامبران شريعت خاص خود را تبليغ و اجرا مي نمودند ، اما در همه اديان توحيدي ، مساله عبوديت و بندگي خدا وجود داشته است . در قران كريم آياتي وجود دارد كه دلالت بر سابقه ديرينه اعتكاف در امم گذشته و نشان دهنده ريشه دار بودن سنت اعتكاف و پناهندگي به مكانهاي مقدس جهت عبادت دارد.

از آيه شريفه و عهدنا الي ابراهيم و اسماعيل ان طهرا بيتي للطائفين و العاكفين و الركع السجود هم مي توان استشهاد كرد كه عبادتي بنام اعتكاف در زمان حضرت ابراهيم (ع) وجود داشته است . چرا كه خداوند متعال در اين آيه دو تا از پيامبران را مامور كرد تا مسجد الحرام را براي معتكفان پاكيزه و آماده نمايد .در كتاب تورات و انجيل نيز مي توان عباراتي و اشاراتي را بر مراسم يا عباداتي كه ملازم با خلوت نشيني باشد پيدا نمود.8

آنچه كه درآئين مسيحيت رواج پيدا كرده ، شبيه اعتكاف است مساله رهبانيت مي باشد . رهبانيت يعني خلوت نشيني و گوشه گيري و پرداختن به عبادت مي باشد كه در قرآن كريم هم به اين مطلب اشاره شده است :

 وجعلنا في قلوب الذين اتبعوها رافه و رحمه و رهبانيه ابتدعوها9

ما در دل كساني كه از عيسي پيروي كردند نرمي و مهرباني و رهبانيتي كه خود بدعت گذاشته اند قرار داديم .

نبي مكرم اسلام درباره رهبانيت فرمود: الا تكاء في المسجد رهبانيه العرب، ان المومن مجلسه مسجده وصومعته بيته10

تكيه در مسجد، رهبانيت مسلمانان است ، محل نشستن و توقف مومن و مسجد و صومعه اش     خانه اوست . در دوران جاهليت هم نمونه هايي از اعتكاف وجود داشت چنانچه نويسنده كتاب المفصل في تاريخ العرب در اين باره مي نويسد :

اعتكاف در غارها و بيابانها و كوهها را به عده اي از اين حنفاء نسبت داده شده است . اهل اخبار و تاريخ ذكر كرده اند كه آنان در جاهاي خلوتي كه از مردم دور باشد به  اعتكاف پرداخته اند و خود را در آن محبوس مي كردند و در آن مكان به عبادت و تامل و تفكر در هستي پرداخته اند11

درباره حضرت مريم هم قرآن از اعتزال ايشان از مردم و پناه بردن به محراب زكريا در بيت المقدس ياد مي كند(واذكر في الكتاب مريم اذا نتبذت من اهلها مكانا شرقيا)12

از مريم ياد كن هنگامي كه از اهل و آشنايان خود به گوشه اي پناه گرفت

علامه طباطبائي در اين باره فرمود: گويا مقصود از دوري مريم از مردم و بريدن از آنان، روي آوردن به اعتكاف براي عبادت  بوده است13

همچنان كه درباره اعتكاف حضرت سليمان روايت شده است: ان سليمان كان يعتكف في المسجد بيت المقدس السنه و السنتين والشهر و الشهرين واقل و اكثر14

روش حضرت سليمان اين بود كه در مسجد المقدس به مدت يك سال يا دو سال ، يك ماه يا دو ماه و گاهي كمتريا بيشتر اعتكاف مي كرد و در همان جا به عبادت مي پرداخت

مواعده حضرت موسي در چهل شب، حكايت از نوعي اعتكاف در كوه طور جهت عبادت با خدا قلمداد مي شود.

و اذ واعدنا موسي اربعين ليله15

اعتكاف نبي مكرم اسلام (ص) در دهه آخر ماه مبارك رمضان در هر سال مشهور و مسلم بين شيعه و سني است ، حتي نقل شده سالي كه آن حضرت درگير جنگ بدر بودند سال بعد قضا آن را به جا آورد يعني بيست روز ماه مبارك رمضان را اعتكاف نمود، ده روز براي همان سال و ده روز بعنوان قضاي اعتكاف سال گذشته بود.16

امام صادق(ع) مي فرمايد: ان رسول الله اذا كان العشر الاواخر اعتكف في المسجد 17 

نبي مكرم اسلام در دهه آخر در مسجدش اعتكاف مي نمود.

همسران پيامبر نيز به همراه پيامبر هم اعتكاف مي نمودند و اين دلالت بر مطلوبيت اعتكاف خانمها دارد . همچنانكه امام صـادق(ع) در اين باره چنين فرمود : اعتكاف المرء مثل ذلك18 . اعتكاف زنان همانند اعتكاف مردان است .

روايت شده كه امام حسن(ع) و امام حسين(ع) همراه با پيامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) در كنار خانه خدا و مسجدالنبي(ص) اعتكاف مي نمودند19

الان هم در مكه و مدينه در ماه مبارك رمضان خصوصاً دهه آخر با حضور مسلمانان در مسجدالنبي و مسجد الحرام با شور خاصي برگزار مي گردد.

در ايران اسلامي هم مسئله اعتكاف فراز و نشيبي داشت عصر صفوي و مرحوم شيخ بهايي رونق خاصي داشت و بعد از انقلاب هم خصوصاً سالهاي اخير در ايام البيض ماه رجب از رونق خاص برخوردار است .