درس هایی از جزء بیست و پنجم
36 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

درس هایی از جزء بیست و پنجم

«نقش اعمال انسان در مصائب انسان»

وَمَا أَصَابَکُم مِّن مُّصِیبَةٍ فَبِمَا کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ وَیَعْفُو عَن کَثِیرٍ «سوره شوری، آیه ۳۰»

معنی آیه: هر مصیبتی به شما رسید به خاطر اعمالی است که انجام داده اید و بسیاری را نیز عفو می‌کند.

نکات مهم آیه:

۱- کلمه مصیبت به معنای هر باد ناملایمی است که به انسان برسد گویی از راه دور به قصد آدمی حرکت کرده تا به او رسیده است. 
۲- خطاب در این آیه اجتماعی و متوجه به جامعه است و لازمه اش این است که مراد به مصیبت هم مصائب عمومی و همگانی از قبیل قحطی، گرانی و با زلزله و امثال آن باشد. 
۳- منظور از «یعفوا عن کثیر» این است که خداوند بسیاری از همان گناهان و زشتی هایتان را می بخشاید و شما را به جرم آن نمی گیرد. 
۴- آیه فوق مثل آیه (۴۱- روم) است که می فرماید: اگر فساد در خشکی و دریا پیدا شود بخاطر گناهانی است که مردم می‌کنند. 
۵- و مثل آیه (۹۶- اعراف) است که می فرماید: اگر مردم شهرها ایمان می آورند و تقوی پیشه خود می کردند ما برکتهایی از آسمان و زمین به رویشان می گشودیم اما جای ایمان و تقوی تکذیب کردند. 
۶- و مثل آیه (۱۱- رعد) که می فرماید: خداوند نعمت های هیچ قومی را دگرگون نمی سازد تا آنکه خودشان وضع خود را دگرگون کنند و رفتار خود را تغییر دهند. 
۷- این آیات و آیات دیگر همه دلالت بر اینکه بین اعمال آدمی و نظام عالم ارتباط خاصی برقرار است. اگر جوامع بشری عقاید و اعمال خود را بر طبق آنچه فطرت اقتضاء دارد وفق دهد خیرات به سویش سرازیر و درهای برکت به سویش باز می‌شود. و اگر در این دو مرحله به سوی فساد بگرایند، آسمان و زمین هم تباه می‌شود و زندگیشان را تباه می‌کند. 
۸- ممکن هم هست خطاب در آیه متوجه فرد فرد بشر شود آن وقت مراد از (مصیبت) ناملایماتی است که متوجه جان و مال و فرزند می‌شود و ناشی از گناهانی است که هر کس خودش مرتکب شده و خدا از بسیاری گناهان در می گذرد. (المیزان، جلد ۳۵)


اگر مصائب به خاطر گناهان است پس مصائب انبیاء و اولیای الهی چگونه توجیه می‌شود؟

۱- همین که آیه شریفه مصائب را مستند به گناهان کرده دلیل است بر اینکه خطاب در آیه متوجه کسانی است که صدور گناه از آنان ممکن باشد. (که در نکات بعد به آن اشاره خواهد شد) 
۲- یکی از سنت های الهی آن است که اگر کسی گناه کند مجازات شود اما گاهی پای سنت دیگر به میان می آید مثل سنت امتحان یا سنت استدراج. در این صورت به جای عذاب، خداوند نعمت را به سویشان سرازیر می‌کند تا خوب به فساد خو بگیرند (عذاب تدریجی) که آیه (۹۵ اعراف) به آن اشاره دارد لذا هرگز داشتن ثروت دلیل عزت و نداری دلیل ذلت نیست.

فلسفه مصائب و گرفتاری ها چیست؟

۱- گاهی مصائبی که دامنگیر انسان می‌شود یک نوع مجازات الهی و هشدار است مثل موضوع آیه مورد بحث. به روایت زیر توجه کنید. حضرت علی (ع) از رسول گرامی اسلام (ص) نقل می‌کند که فرمود: این آیه (ما اصابکم من مصیبه) بهترین آیه در قؤآن مجید است. ای علی هر خراشی که از چوبی بر تن انسان وارد می‌شود و هر لغزش فدمی، بر اثر گناهی است که از او سر زده و آنچه خداوند در دنیا عفو می‌کند گرامی تر از آنست که در قیامت در آن تجدیدنظر فرماید و آنچه را که در این دنیا عقوبت فرموده عادل تر از آنست که در آخرت بار دیگر کیفر دهد. 
۲- مصائب و مشکلاتی که دامنگیر انبیاء و ائمه (ع) می‌شود برای ترفیع مقام یا آزمایش آنها بود و همچنین مصائبی که گریبان غیر معصومین را می گیرد جنبه آزمون دارد.
۳- گاهی مصائب اثر تکوینی اعمال خود انسان است. مصائبی که بر اثر ندانم کاریها و عدم دقت و مشورت و سهل انگاری در امور حاصل می‌شود از این قبیلند.


فلسفه مصائب

کوتاه سخن اینکه مصائب فلسفه های مختلفی دارد از قبیل:

شکوفائی استعدادها، هشدار نسبت به آینده، آزمون الهی، بیداری از غرور و غفلت، کفاره گناهان و...


احادیثی در مورد فلسفه مصائب

۱- حضرت علی (ع) می فرماید: بلاها برای ظالم تأدیب است و برای مومنان امتحان و برای پیامبران درجه و برای اولیاء کرامت و مقام است. 
۲- امام صادق (ع) فرمودند: هنگامی که انسان گناهش افزون می‌شود و اعمالی که آن را جبران کند نداشته باشد خداوند او را گرفتار اندوه می‌کند تا گناهانش را تلافی کند. 
۳- امام علی (ع) در خطبه ۱۷۸ نهج البلاغه می فرماید: هیچ ملتی از آغوش نعمت زندگی گرفته نشد مگر به واسطه گناهانی که انجام دادند زیرا خداوند هرگز به بندگانش ستم روا نمی دارد. هرگاه مردم در موقع نزول بلا و سلب نعمتها با صدق نیت به پیشگاه خدا تضرع کنند و با دلهای پر اشتیاق و آکنده از مهر خدا از او درخواست جبران نمایند، مسلماً آنچه از دستشان رفته به آنان باز می گرداند و هرگونه مفسده است برای آنان اصلاح می‌کند. (تفسیر نمونه- ج ۲۰)


مروری بر جزء بیست و پنجم:

۱- انسان هرگز از تقاضای نیکی و (نعمت) خسته نمی شود و هرگاه شر و بدی به او رسد بسیار مأیوس و ناامید می‌گردد. (۴۹- فصلت) 
۲- هرگاه به انسان رحمتی از سوی خود عد از ناراحتی که به او رسیده بچشانیم، می‌گوید این به خاطر شایستگی و استحقاق من بوده است. (۵۰- فصلت) 
۳- دین را برپا دارید و در آن تفرقه ایجاد نکنید. (۱۳- شوری)
۴- کسانی که به قیامت ایمان ندارند در مورد آن شتاب می‌کنند ولی آنها که ایمان آورده اند پیوسته از آن هراسانند. (۱۸- فصلت) 
۵- کسی که زراعت آخرت را بخواهد به کشت او برکت و افزایش می دهیم و بر محصولش می افزاییم و کسی که فقط کشت دنیا را بطلبد کمی از آن به او می دهیم اما در آخرت هیچ بهره ای ندارد. (۲۰- شوری) 
۶- خداوند کسی است توبه را از بندگانش و بدیهای او را می بخشد و آنچه را انجام می دهید می داند. (۲۵- شوری) 
۷- هرگاه خداوند روزی را برای بندگانش وسعت دهد در روی زمین طغیان و ستم می‌کنند. 
۸- هر مصیبتی که به شما برسد به خاطر اعمالی است که انجام داده اید. (۳۰- شوری)
۹- اگر تمکن کفار از مواهب مادی سبب نمی شد که همه مردم امت واحد شوید، ما برای کسانی که به خداوند رحمان کافر می شدند خانه هایی قرار می دادیم با سقف هایی از نقره و نرده بانهایی که از آن بالا روند. (۳۳- زخرف)