درس هایی از جزء بیست و نهم
37 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

درس هایی از جزء بیست و نهم

«نگاهی به لحظه فراق»

کَلَّا إِذَا بَلَغَتْ التَّرَاقِیَ ﴿۲۶﴾وَقِیلَ مَنْ رَاقٍ ﴿۲۷﴾وَظَنَّ أَنَّهُ الْفِرَاقُ ﴿۲۸﴾وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ ﴿۲۹﴾إِلَى رَبِّکَ یَوْمَئِذٍ الْمَسَاقُ ﴿۳۰﴾ «سوره قیامت، آیه های ۲۶ تا ۳۰»

معنی آیه: چنین نیست، او هرگز ایمان نمی آورد تا جان به گلوگاهش رسد و گفته شود: آیا کسی هست که این بیمار را از مرگ نجات دهد؟ و یقین به فراق از دنیا پیدا کند وساق پاها (از شدت جان دادند) بهم می پیچد آری در آن مسیر همه به سوی (دادگاه) پروردگارت خواهند بود.


نکات مهم آیات:

۱- این آیات سخن از لحظه دردناک مرگ به میان آورده است. 
۲- تراقی جمع (ترقوه) به معنی استخوانهایی است که گرداگرد گلو را گرفته است و رسیدن جان به گلوگاه، کنایه از آخرین لحظات عمر است. 
۳- اشاره به لحظه است که اطرافیان بیمار هم دستپاچه به دنبال راه نجاتی می گردند و از اروی عجز و یأس و بیچارگی می‌گویند کسی هست او را نجات دهد. 
۴- محتضر نیز در این لحظه مأیوس شده یقین به فراق و جدایی از دنیا پیدا می‌کند. 
۵- به خاطر شدت ناراحتی جان دادن، ساق پاها بهم پیچیده می‌شود. 
۶- آنگاه خداوند می فرماید مسیر همه حلایق در آن روز به سوی دادگاه پروردگار توست.


تعبیرات قرآن در مورد لحظه دردناک مرگ

۱- گاه قرآن این لحظه را به «سکره الموت» یعنی مسی و گیجی حال مرگ تشبیه می‌کند. (۱۹- ق) 
۲- گاهی قرآن به «غمرات الموت» یعنی شدائد مرگ تعبیر می‌کند. (آیه ۹۳ سوره انعام) 
۳- گاهی قرآن این لحظه دردناک را به «رسیدن روح به حلقوم» تعبیر می‌کند. «فلولا اذا بلغت الحلقوم». (۸۳- واقعه) 
۴- و گاه تعبیر به رسیدن روح به تراقی «یعنی استخوان های اطراف گلو نموده است». (آیات مورد بحث) از مجموع این تعابیر استفاده می‌شود که آن لحظه سخت و دردناک است ولی از روایات اسلامی استفاده می‌شود که این لحظه برای مومن و غیرمومن فرق دارد.

احادیثی در مورد چگونگی حال مومن با کافر در لحظه مرگ

۱- امام سجاد (ع) فرمودند: مرگ برای مومن مانند کندن یک لباس چرکین پرحشره و گشودن غل و زنجیرهای سنگین و تبدیل آن به بهترین لباسها و خوشبوترین عطرها و راهوارترین مرکبها و مرفه ترین منزلهاست. 
و نسبت به کافر مانند کندن یک لباس فاخر و نقل مکان از منزلهای مرفه و تبدیل آن به کثیف ترین و خشن ترین لباسها و وحشتناکترین منزلها و عظیم ترین عذابهاست. 
۲- امام صادق (ع) فرمودند: مرگ نسبت به مومن همچون عطر بسیار خوشبویی است که آن را می بوید و حالتی شبیه به خواب به او دست می دهد و درد و رنج به کلی از او قطع می‌شود و نسبتن به کافر مانند گزیدن افعیها و عقربها و یا شدیدتر از آن است.


ترسیم گویایی از لحظه مرگ در حدیثی از امام علی (ع)

سکرات مرگ توأم با حسرت از دست دادن آنچه که داشتند بر آنها هجوم می آورد، اعضای بدنشان سست می‌گردد و رنگ از صورتهایشان می پرد. کم کم مرگ در آنها نفوذ کرده میان آنها و زبانشان جدایی می افکند. در حالی که او در میان خانواده خویش است. با چشمش می بیند و با گوشش می شنود و عقل و هوشش سالم است اما نمی تواند سخن بگوید. 
در این می اندیشد که عمرش را در چه راه فانی کرده؟ و روزگارش را در چه راهی سپری نموده است؟ به یاد ثروتهایی می افتد که در تهیه آن چشم بر هم گذارده و از حلال و حرام و مشکوک، جمع آوری نموده و تبعات و مسئولیت گردآوری آن را بر دوش می کشد در حالی که هنگام جدایی و فراق از آنها رسیده است، آن به دست بازماندگان می افتد. آنها از آن متنعم می شوند و بهره می گیرند اما مسئولیت و حسابش بر اوست.


اثرات یاد مرگ از دیدگاه امام صادق (ع)

یاد مرگ شهوتهای سرکش را درون آدمی می میراند، و ریشه های غفلت را از دل بر می‌کند قلب را به وعده های الهی نیرو می بخشد و به طبع آدمی نرمی و لطافت می دهد. نشانه های هواپرستی را در هم می شکند، آتش حرص را خاموش می‌کند و دنیا را در نظر انسان کوچک می‌کند و این است سخن پیامبر (ص) که فرمود: یک ساعت فکر کردن بهتر از یک سال عبادت است.

مروری بر جزء بیست و نهم:

۱- خداوند کسی است که مرگ و زندگی را آفرید تا شما را بیازماید که کدام یک از شما نیکوکارترید. (۲- ملک) 
۲- آیا کسی که به رو افتاده و حرکت می‌کند به هدایت نزدیکتر است یا کسی که راست قامت است و بر صراط مستقیم گام برمی دارد. (۲۲- ملک) 
۳- بگو به من خبر دهید اگر آبهای سرزمین شما در زمین فرو رود چه کسی می تواند آب جاری و گوارا در دسترس شما قرار دهد. (۳۰- ملک) 
۴- ای پیامبر: تو اخلاق عظیم و برجسته ای دارد. (۴- قلم) 
۵- نزدیک است کافران هنگامی که آیات قرآن را می شنوند با چشم زخم خود تو را از بین ببرند. (۵۱- قلم) 
۶- او را به زنجیری که هفتاد ذراع است ببندید چون او هرگز به خداوند بزرگ ایمان نمی آورد و هرگز مردم را بر اطعام مستمندان تشویق نمی نمود. (۳۳و ۳۴ حاقه) 
۷- روز قیامت روزی است که مجرمان دوست دارند فرزندان خود را و همسر و برادرش را و همه مردم روی زمین را فدا کنند تا خود نجات یابند. (۱۱ تا ۱۴ معراج) 
۸- به یقین انسان حریص و کم طاقت آفریده شده است. هنگامی که به او بدی رسد بیتابی می‌کند و هنگامی که خوبی به او رسد بخل می ورزد، مگر نمازگزاران. (۱۹ تا ۲۱ معراج) 
۹- (حضرت نوح عرض می‌کند خدایا) هر زمان که آنها را دعوت کردم که ایمان بیاورید و تو آنها را بیامرزی، انگشتان خویش را در گوشهایشان قرار دادند و لباسهایشان را بر خود پیچیدند. (۷-نوح)
۱۰- هر کس در گرو اعمال خویش است. (۳۸- مدثر) 
۱۱- بهشتیان از دوزخیان سئوال می‌کنند چه چیزی شما را به دوزخ وارد ساخت می‌گویند ما از نمازگزاران نبودیم. (۴۲ و ۴۳ مدثر) 
۱۲- وای بر تکذیب کنندگان در آن روز قیامت. (۱۵- مرسلات)
۱۳- اگر آنها به قرآن ایمان نمی آوردند پس به کدام سخن بعد از آن ایمان می آوردند؟