لزوم حضور جوانان در اعتکاف
49 بازدید
موضوع: تبلیغ
مصاحبه کننده : خبرنگار
محل مصاحبه : اصفهان
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : سایت سازمان تبلیغات اسلامی
تعداد شرکت کننده : 0

اعتکاف، بستر مناسب اندیشه و خردورزی است. اعتکاف، تلاشی است‌ برای آن که انسان‌های فرو رفته در غرقاب روزمره‌گی‌ها از فضای پر التهاب روزانه به سوی «خویش» و «خدای خویش» باز گردند.



به گزارش روابط عمومی اداره کل تبلیغات اسلامی استان اصفهان؛ حجت‌الاسلام بابایی دبیر ستاد برگزاری مراسم معنوی اعتکاف استان اصفهان در آستانه ایام عتکاف در نشست خبری با همین موضوع شرکت نمود. سؤالات مطرح شده در این نشست شامل دو موضوع کلی بود: اعتکاف و فرامین حضرت علی (ع) در نهج البلاغه در خصوص فرهنگ، در این مجال بخش مربوط به اعتکاف را ملاحظه می‌کنیم.

«چگونه می‌توان جوانان و جامعه ای که به کار مشغول است برای اعتکاف و ماندن سه روز در مسجد متقاعد کرد؟»

بابایی خاطر نشان کرد: از آنجا که اشتغال انسان به کار و زندگی و مسئولیت‌های اجتماعی، گاهی موجب غفلت می‌شود و توجه به کار، گاه از توجه به هدف باز می‌دارد و سبب می‌شود وظیفه بزرگ یاد خدا و توجه به خود سازی و مبدأ و منتهای هستی فراموش شود.
اعتکاف، آب حیات بخش در کویر غفلت‌هاست. غفلت از «خود» و «خدای خود»، بستر مرگ ارزش‌های انسانی و نقطه سقوط از پایگاه بلند خردورزی و عشق عرفانی و عامل پیوستن به زندگی پست و حیوانی است. اولئک کالانعام بل هم اضل اولئک هم الغافلون (اعراف/۱۷۹) اعتکاف، بستر مناسب اندیشه و تفکر و خردورزی است. اعتکاف، تلاشی است برای اینکه انسان‌های فرو رفته در غرقاب روزمره‌گی‌ها از فضای پر التهاب روزانه به سوی «خویش» و «خدای خویش» باز گردند. اعتکاف زمینه توبه و بازگشت است. بازگشت به قرآن و معنویت، بازگشت به دعا و استمداد از عالم غیب، بازگشت از «خودمداری» به «خداگرایی» آن‌ها که مسئولیت‌های حساس‌تر و بزرگ‌تری دارند، بیش از دیگران به اعتکاف و خودسازی نیاز دارند. بی‌جهت نیست که شخص رسول الله صلی الله علیه و آله پس از هجرت، همه ساله دهه اول یا دوم و گاه هر دو دهه و در سال‌های آخر زندگی به طور منظم دهه سوم ماه مبارک رمضان را به «اعتکاف» می‌پردازد و به همه دست‌اندرکاران و کارگزاران و رجال سیاسی، اجتماعی درس معنویت گرایی و ذکر و نیایش و روزه و تلاوت قرآن می‌دهد. اعتکاف، توقفی ناآگاهانه در مسجد نیست. صرف درنگ و مکث و «حبس خویشتن» در مسجد، بدون عشق به عبادت و قصد قربت نیست. اعتکاف، خوابیدن و چرت زدن و وقت گذرانی بیکاران و گردهمایی تفریحی سیاحتی در مساجد بزرگ شهر نیست. در اعتکاف کسانی که کار دارند و زیاد هم کار دارند و غرق دنیای اقتصاد و سیاست و هنر و مطبوعات و غیره هستند، شرکت‌می‌کنند.

وی افزود: باید از تولید و توزیع و طرح و برنامه‌های اقتصادی و سیاسی و فرهنگی و نظامی و کار و زندگی فاصله بگیرند و به هماهنگی کار و تلاش و فعالیت‌ها، با رضای خدا و وظیفه مکتبی بیاندیشند. تنظیم فکر و اندیشه و عمل، با معیارهای الهی را تمرین کنند. کار برای امت و تأمین حوائج نیازمندان، تشییع پیکر شهیدان و مؤمنان، عیادت بیماران و هر کاری که در آن، خود مطرح نیست و انگیزه الهی دارد، با اعتکاف سازگار است و حتی در برخی احادیث قضای حوایج مؤمنان از اعتکاف برتر شناخته شده است.

اعتکاف، دوره کوتاه مدت خود سازی است، که حداقل سه روز طول می‌کشد و انسان را از حاکمیت غریزه‌ها، عادت‌ها و اشتغالات معمول زندگی آزاد می‌سازد.

اعتکاف، محو خود خواهی در امواج بلند خداگرایی و خدمت به امت اسلامی است، برون رفتن از خانه خویش و مصمم شدن بر حضور در خانه حضرت حق است. عبادتی مستحبی و تقرب جویانه و داوطلبانه است که روزه روز سوم آن رنگ وجوب می‌گیرد. اعتکاف، گریز از لذت گرایی و هر گونه التذاذ جنسی و مهار حس خود محوری و برتری جوئی و بازگشت از قبله دنیاگرایان به سمت و سوی قلب و قبله هستی است.
خود سازی، محاسبه نفس، توبه، نیایش، نماز و تلاوت قرآن و استمداد از آستان قدس ربوبی از دیگر برکات «اعتکاف» است.

«کارکردهای فرهنگی اعتکاف در جامعه امروز»

وی گفت: «آرامش گهواره ای ست بر دامن خاک و سنگ پله‌هایی به جانب افلاک» این سخن جبران خلیل جبران در شرایطی که می‌رود روح انسان لا به لای زندگی ماشینی، فولاد شود، تجلی آن در ذهن، روان را تازه می‌کند. حلاوت این تازگی روح در ماه رجب که به واقع از شورانگیزترین ماه‌های قمری خداست، بیشتر بر رگ‌های وجودی جان می‌نشیند. «ایام البیض» از آن جهت که فرصتی برای یافتن آرامش در هیاهوی زندگی پر دغدغه امروز است، می‌باید با بازشناسی دوباره آن بتوان روحی دوباره را در کالبد جسم ببخشد تا در فرصتی حداقل سه روزه، روان را از تمام آلودگی‌های بشری تصفیه کند.

بابایی افزود: معتکف در عبادتی که محور آن راز و نیاز باخداوند و تهذیب نفس و تقویت روح به مدت طولانی در نقطه ای معین است، مجالی می‌یابد تا به دور از زندگی مادی به خود بازگردد، چه زیبا سخن گفته‌اند مولایمان امیرالمؤمنین (ع) که «براستی هر که خود را شناخت، خدا را شناخت» اعتکاف فرصتی را به انسان می‌دهد که در مسیر خود شناسی به خداشناسی برسد.

مدیر موسسه علقمه سن سن کاشان گفت: بنای روانی و روحانی اعتکاف که بر چهار پایه نیت، توقف در مسجد جامع شهر، کمتر از سه روز نبودن اعتکاف و روزه دار بودن معتکف استوار است، آثار فردی و اجتماعی بسیاری دارد. اما تا کنون چه قدر شاهد این آثار پایدار فردی واجتماعی در جامعه بوده‌ایم؟ البته از آثار آن درجامعه نمی‌توان چشم پوشی کرد اما آیا میزان این تأثیرات مورد انتظار بوده است؟ آیا در شرایط کنونی که جامعه ما از بحران‌های هویتی و اجتماعی رنج می‌برد، فرصت این نیست که با واکاوی ابعاد مختلف آیین اعتکاف و یافتن راه‌های اثربخشی آن، غبار غفلت از وجوه مختلف آن زدوده شود؟

وی ادامه داد: پیشینه این آیین در تاریخ مذهبی ما بسیار قدیمی است و به کشتی نوح، ماجرای یونس پیامبر در شکم نهنگ و اصحاب غار کهف بر می‌گردد، اعتکاف حفاظی برای مراقبت روح و روان اوست، علاوه بر منافع معنوی، اعتکاف نمادی از سالم سازی روح و روان است. محل اعتکاف و شرایط آن فرد را از آسیب‌های بیرونی نگه می‌دارد تا به پختگی روانی و معنوی برسد و بتواند در بیرون از محل اعتکاف بدون آسیب‌های خارجی به زندگی ادامه دهد، تقوا، مراقبت نفس از آسیب‌ها و تقویت سیستم ایمنی روانی انسان است و فرآیند اعتکاف، تقوا را در فرد بیشتر می‌کند.

بابایی گفت: معتکفین در محل اعتکاف، روح خود را تصفیه کرده و در همه حالات از خود مراقبت می‌کنند. اعتکاف، علاوه براینکه معتکف را به اصل خود پیوند می‌زند، فرآیند تقوا را نیز در او تسهیل می‌کند، زیرا فرد در آن محیط، سیستم روانی و معنوی خود را ترمیم می‌کند. معتکف خود را از سموم معنوی، روانی و جسمانی پاک می‌کند. در حقیقت اعتکاف تمرینی برای خود سازی و نوسازی وجود است. زمانی که انسان خود را از این سموم آزاد می‌کند، دلش شفاف می‌شود. با افکار سنجی و رفتار سنجی افراد، قبل و بعد از اعتکاف می‌توان تفاوت در شرایط روحی آنان را دید. در جریان اعتکاف شعر مولوی اتفاق می‌افتد که می‌گوید «رو سینه را چون سینه‌ها/ هفت آب شو از کینه‌ها/ وانگه شراب عشق را/ پیمانه شو، پیمانه شو»

وی خاطر نشان کرد: بعد از تصفیه از آسیب‌های بیرون، دل معتکف هم به تبع تقواهای درون، آیینه شده و دل برای عشق به خدا و خدمت به مردم آماده می‌شود. اکنون این قلب پذیرای بینش، دانش و خوبی‌هاست. غباری اظهار می‌کند: مطالعات نشان می‌دهد که معتکفین در زمان اعتکاف بسیار با هم رئوف و سازگار هستند، زیرا قلب آن‌ها شفاف شده و آمادگی روحی بالایی پیدا کرده‌اند. زمانی که عشق خدا در دل انسان تعبیه شود، زندگی او عوض می‌شود و به گفته روان شناسان انسان تولدی دوباره می‌یابد. در این شرایط که انسان مصون از آسیب‌ها شده است، می‌تواند زندگی خودش را بسازد. این مرحله خودسازی است. در این شرایط فرد در نماز خود، معراج را حس می‌کند، رابطه او با دیگران بهبود می‌یابد، روحش بالاتر می‌رود و ارتباط بهتری با مردم دارد. زمانی که درون انسان تلطیف شود، او از زیبایی‌های بیرونی لذت می‌برد و آن را تحسین می‌کند. هر اندازه معتکف، آداب را به درستی انجام دهد و پیوندی میان این ذکرها و قلب خود ایجاد کند قطعاً تأثیر پایدارتری بر روح و روانش می‌گذارد. به اعتقاد من باید بر روی آیین اعتکاف مطالعات و تحقیقات علمی انجام شود. فقها، عرفا و روان شناسان باید مجموعه‌ای داشته باشند و بر روی اثر بخشی بیشتر اعتکاف و کارکردهای اجتماعی آن کار علمی انجام دهند. قطعاً باید کیفیت و کمیت این امر جدی گرفته شود. اعتکاف در مجموع تأثیرات فردی و اجتماعی دارد، اما میزان تأثیر آن به عمق و تعداد اعتکاف کنندگان بستگی دارد.


«چگونه می‌توان اثرات اعتکاف را در معتکفین ماندگار و پایدار نمود؟»

مدیر مسئول موسسه علقمه سن سن کاشان عنوان کرد: هدف اصلی این آیین باید ساخته‌شدن افراد باشد. ماندگاری آثار اعتکاف هم تابع انتظارات فرد و جامعه است و عمق اعتکاف و تعداد افراد معتکف هم بر تأثیرگذاری آن بسیار مهم بوده که این امر وابسته به متغیرهای کیفی و کمی است. با پاک شدن سموم روانی و جسمی از معتکف، بدن او تمایلی برای گناه نشان نمی‌دهد.

وی افزود: البته اگر آداب اعتکاف تأثیرگذار باشد، معتکف لذت سبک شدن و شیرینی ارتباط باخدا را خواهند چشید، این لذت می‌تواند پایدار هم باشد اما اگر معتکف لذتی از این آیین نبرده باشد، سموم در روح و روان او هنوز وجود دارد، ضربه پذیر بوده و روان او دوباره به آلودگی‌های جامعه آغشته می‌شود، تحقق این امر به سیستم‌های اجرای اعتکاف برمی‌گردد تا تأثیر محافظت نفس در افراد بیشتر شود. پژوهش‌هایی که در این زمینه وجود داشته، تمرکز ندارد و به لحاظ کمی و کیفی چندان چشمگیر نیست، اعتکاف، مجموعه‌ای پیچیده از تمرین روح و روان است لذا این امر بهترین زمینه‌های تحقیقی را دارد، قبل از اعتکاف مجموعه شاخص‌های ارتباط باخدا و مردم را باید برای معتکفین تعریف کرده که قبل و بعد از اعتکاف بر روی گروه آزمایشی این تحقیقات انجام شود. فقها و روان شناسان باید بسته‌ای علمی و کاربردی مؤثر در نحوه اجرای آیین اعتکاف آماده کنند، زیرا بررسی ارتباط معتکفین باخدا و کارکردهای اجتماعی آن بسیار با اهمیت است به نظر من، مسئله «تولدی دوباره» که بعد از اعتکاف صورت می‌گیرد، باید مورد توجه جدی باشد. اعتکاف ذهن را از سموم بیرونی آزاد کرده و انسان را بیدار می‌کند. لذا دانشمندان علوم انسانی در حوزه روان شناسی و جامعه‌شناسی باید در این مسیر تحقیقات مؤثر داشته باشند و بهره‌های بسیاری را ببرند.

بابایی گفت: متأسفانه آثار پژوهشی دراین‌باره بسیار کم و ناچیز بوده و تاکنون در حد کلیات به آن اکتفا شده است. البته بخشی از آن به دلیل نبود تقاضا جدی است، این تقاضا باید از سوی معتکفین، مسئولان برنامه‌ریز و مدیران اجرایی وجود داشته باشد. در این صورت پژوهشگران با بررسی ابعاد مختلف اعتکاف می‌توانند میزان اثربخشی آن را زیر ذره‌بین قرار دهند، در این خصوص باید بر روی آداب و سازوکارهای تعمیق آن‌که از سوی جوانان از آن استقبال می‌شود، کار جدی شود. سه روز فرد در مسجد جامع محل خود توقف می‌کند و از جامعه و افراد دیگر جدا می‌شود و با اعمال زیارتی، خود را آماده می‌کند.

وی ادامه داد: اعتکاف دربرگیرنده عبادت‌های مختلف نمازخواندن، یاد خدا و تفکر و مراقبه است و حتی بخشی از محرمات حج هم در آن وجود دارد. آثار اعتکاف به ماهیت و حقیقت این آیین برمی‌گردد، این غبارها موجب می‌شود که انسان از مراتب معنوی و یاد خدا غافل شود. دل‌بستگی‌های مختلف هم از صفای روحانی انسان می‌کاهد. دل‌بستگی به دنیا، ثروت، مقام و خانواده، سیر انسان و سفر او به‌سوی تعالی را با مشکل مواجه می‌کند، اعتکاف فرصت مناسبی برای سفر معنوی است و با زمینه‌هایی که دارد زنگار از روح می‌زداید، زیرا معتکف نگاهی به گذشته خود و اعمال پیشین خود می‌کند.

بابایی گفت: ایام اعتکاف فرصتی برای بازگشت به خود و دیدن خدا در آیینه وجود است. اعتقاد ما این است که حقیقت بهداشت روانی انسان در پرتوی صفا و زلال وجودی دل اوست. انسان به دلیل اینکه در ‌ایام زندگی خود با ناکامی‌های مختلف مواجه می‌شود، دچار اضطراب و افسردگی شده و احساس بی‌قراری و ناآرامی می‌کند. این آیین مانند جویباری در حرکت است که گل‌ولای خود را مشاهده نمی‌کند، اما اگر مدتی در برکه‌ای توقف کند، این گل‌ولای ته‌نشین می‌شود. از این رو سکونت در مسجد در ایام اعتکاف موجب می‌شود فرد تأملی در رفتار و کردار خود داشته باشد و آلودگی‌هایی که موجب اضطراب او شده ته‌نشین شود تا بهتر بتواند منشأ این اضطراب‌های درونی را در خود ببیند، بخش عمده‌ای از ناراحتی‌های ما به دلیل دل‌بستگی به مظاهر زندگی است. ایام اعتکاف فرد را از این‌ها جدا می‌کند. اعتکاف فرصتی برای توجه به خود و خداست که موجب بهداشت روانی در فرد می‌شود. ازنظر وجودی دارای سه رده هستیم سطحی‌ترین لایه وجودی ما رفتارهای ماست. اگر در ایام اعتکاف صرفاً به انجام مجموعه‌ای از اعمال و رفتارها اکتفا کنیم، میزان ماندگاری آن به حداقل می‌رسد. مرتبه بالاتر آن صفات است که از رفتار به ویژگی‌های شخصیتی می‌رسد و پایداری بیشتری دارد.

وی تصریح کرد: عمیق‌ترین مرحله هم تحول در باورهای شناختی است که عالی‌ترین سطوح شخصیتی فرد را تشکیل می‌دهد و تأثیر در این رده، موجب تضمین ماندگاری می‌شود. باید سازوکارهایی را در ایام اعتکاف ایجاد کرد تا افراد را به تأثیرات ماندگار اعتکاف متوجه کنیم. با تفکر و تأمل در فرصت اعتکاف می‌توان به درجه خودشناسی و به‌تبع آن خداشناسی رسید. تفکر موجب می‌شود که انسان متوجه لایه‌های عمیق‌تر وجودی خود شود. اگر لذت و شیرینی ارتباط با خداوند برای معتکف به باور تبدیل شود، تأثیرات آن ادامه می‌یابد. باید کاری کرد که آثار اعتکاف در جامعه تعمیق و گسترش یابد. آثار فردی و اجتماعی اعتکاف در جامعه وجود دارد اما عمدتاً این آثار در سطح لایه رفتاری محدود شده و در رده‌های عمیق‌تر روی آن کار نمی‌شود. لذا اعتکاف زمینه مناسبی است که اگر دقیق‌تر و علمی‌تر کار شود، از همین وسیله می‌توان ثمرات عمیق‌تری را شاهد باشیم. ما یقین داریم افرادی که از نظر فردی کنترل بر نفس خود را داشته باشند، زمانی هم که وارد جامعه می‌شوند آسیب‌های کمتری می‌بینند. می‌توان از این باب راهی را برای تعمیق آثار اجتماعی اعتکاف در جامعه باز کرد و اینکه حتی اگر آثار اجتماعی مستقیم آن کم باشد اما با توجه به تقویت خود کنترلی در افراد قطعاً شاهد بازخورد آن در سطح جامعه خواهیم بود.

آدرس اینترنتی